طالش دولاب

طالش دولاب . [ ل ِ ] (اِخ ) نام ناحیه ای است در گیلان . مطابق تقسیماتی که در جغرافی کیهان برای گیلان شده، هفدهمین ناحیه محسوب است . از شمال محدود است به اسالم و از مغرب به خلخال، و از جنوب به شاندرمن و گسکر طول آن ٤٣١ و عرض آن ٣٠ کیلومتر، و به دو ناحیه تقسیم میشود: اول گل دولاب که دارای اراضی پست است، دوم ناحیه ٔ کوهستانی که آن را طالش دولاب میگویند. آب و هوای قسمت پست آن ناسالم و مهمترین قراء آن پونل است که بین چاپ سرا و شفارود واقع شده، و معدن سنگی دارد، و بواسطه ٔ راه آهن کوچکی به مرداب متصل میشود، و سنگهائی که برای ساختن بندر انزلی لازم بوده از آن معدن حمل شده، جمعیت طالش دولاب در حدود ١٥٠٠٠ نفر و تقسیمات جزء آن از این قرار است : آب کنار، گیله دولاب، قشلاق طالش دولاب، ییلاق طالش دولاب . و بعلاوه دارای قراء متعدد میباشد. (جغرافی کیهان ج ٢ ص ٢٧٨) در طالش دولاب جنگلهای قابل بهره برداری بسیار است . (جغرافی کیهان ج ٣ ص ٨). در اطراف طالش دولاب معدن نفط یافت میشود. (همان کتاب ج ٣ ص ٢٣٨). خطی از راه آهن از کنار مرداب از خاک وزان شروع شده و پس از طی دو فرسخ از جنگل به خاک طالش دولاب میرسد، فقطاستفاده ای که از این راه میشده، حمل سنگ از کوه به بندر انزلی، و گاهی هم حمل زغال سنگ و هیزم و برنج بوده، فعلاً این راه متروک، و دائر کردن آن مستلزم مخارج زیادی است . (جغرافی کیهان ج ٤ ص ٤٧٠). بعضی تصور می کنند که «کادوسیان » نیاکان طالشهای کنونی بوده اند و کادوس مصحف، یا یونانی شده ٔ تالوش است که در قرون بعد تالش یا طالش شده . مدرکی عجالةً برای تأیید این حدس نداریم . (ایران باستان ج ٢ ص ١١٢٩). در عهدنامه ٔ گلستان که در سال ١٢٢٨ هَ . ق . برای تعیین حدود سرحدی بین دولتین ایران و روس منعقد گردید، طالش که جزء ایران بود، به تصرف روسها درآمد. سپس در سال ١٢٤٣ هَ . ق . عهدنامه ٔ ترکمانچای انعقاد یافته و عهدنامه ٔگلستان فسخ شد که تا این تاریخ نیز عهدنامه ٔ ترکمانچای مجری است . (جغرافی کیهان ج ٣ صص ٢٢-٢١). نام یکی از بلوک پنجگانه ٔ شهرستان خمسه ٔ طوالش است . این بلوک فعلاً به سه دهستان میانده، بره سر، خشابر تقسیم شده است . طالش دولاب از شمال به دهستان اسالم از جنوب به شاندرمن و از خاور به گیل دولاب و از باختر به کوهستان بین خلخال و دریای خزر محدود است . سکنه ٔ طالش دولاب مسلمان و سنی اند و زبان مادری آنها طالشی و عموماً به ترکی آشنا هستند. قسمت عمده ٔ قراء طالش دولاب از رودخانه ٔ شفارود، دنیاچال و چاف رود مشروب میگردد. محل ییلاقی آنها سرچشمه ٔ رودهای مذکور میباشد. راه شوسه ٔ بندر انزلی به آستارا از وسط دهستان عبور میکند شغل عمده ٔ سکنه زراعت و گله داری است . تابستان اکثر سکنه به ییلاق میروند... (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٢).