شروانشاهان

شروانشاهان . [ ش َرْ ] (اِخ ) سلسله هایی که در شروان [ شهری در قففاز ] و حوالی آن حکومت و سلطنت کرده اند. از این قرار: سلسه ٔ اول - حکام عرب شروان . افراد آن از این قرارند: ١- یزیدبن مزیدبن زائده شیبانی (والی ارمنستان در عهد هارون الرشید ١٨٣ هَ . ق . ف : ١٨٥ هَ . ق .) ٢- خالد بن یزیدبن مزید (٢٠٩ هَ . ق .) ٣- محمدبن خالدبن یزید (در ارمنستان، شروان، اران، آذربایجان، باب الابواب ). ٤- هیثم بن خالد (لقب شروانشاه یافت ). ٥- محمدبن هیثم . ٦- هیثم بن محمد. ٧- علی بن هیثم (حدود ٣٠٠ هَ . ق .) ٨- ابوطاهربن فلان بن محمد (٣٠٥ هَ . ق .) ٩- محمدبن ابی طاهر (٣٣٧ هَ . ق .) ١٠- احمدبن محمد (٣٤٥ هَ . ق .) ١١- محمدبن احمد (٣٧٠ هَ . ق .) ١٢- یزیدبن احمد (٣٨١ هَ . ق .). سلسله ٔ دوم - که در شماخی حکومت کرده اند: ١- منوچهربن یزید (٤١٨ هَ . ق .) ٢- ابومنصور علی بن یزید(٤٢٥ هَ . ق .) ٣- قبادبن یزید (٤٣٥ هَ . ق .) ٤- بختنصر علی بن فلان بن یزید (٤٤١ هَ . ق .) ٥- سالاربن یزید ٦- فریبرزبن سالار (حدود ٤٥٥ هَ . ق .) ٧- فریدون بن فریبرز. سلسله ٔ سوم - حکام ایرانی شروان : ١- منوچهر (٩٠٣ هَ . ق .) ٢- القاص بن اسماعیل صفی (٩٤٥-٩٥٤ هَ . ق .) ٣- عبداﷲ خان (٩٥٨ هَ . ق .) ٤-فرخ خان (١٠٤٣ هَ . ق .) ٥- رستم (حدود ١٠٤٥ هَ . ق .) ٦- خسرو سلطان (حدود ١٠٥١ هَ . ق .) ٧- مهر علی خان (١٠٦٦ هَ . ق .) ٨- منوچهر خان (١٠٦٧ هَ . ق .) و جز آنان . سلسله ٔ چهارم : ١- فتحعلی (١١٨٠ هَ . ق .) ٢- عسکر بن محمد سعید (١٢٠٣ هَ . ق .) ٣- قاسم خان (١٢٠٩-١٢٠٣ هَ . ق .) ٤- مصطفی خان (بار سوم ١٢٣٦-١٢١٢ هَ . ق .). سلسله ٔ پنجم - خاقانیان، که به دو گروه تقسیم می شوند: الف - گروه اول . بنی کسران : ١- ابوالمظفر منوچهربن کسران (حدود ٥٥٠ هَ . ق .) ٢- اخستان (اول ) بن منوچهر (حدود ٥٥٦ هَ . ق .) ٣- فرخزاد (اول ) بن منوچهر (حدود ٥٦٦ هَ . ق .) ٤- گرشاسب بن فرخزاد (حدود ٦٢٢ هَ . ق .) ٥- علاءالدین فریبرزبن گرشاسب (حدود ٦٢٢ هَ . ق .) ٦- اخستان (دوم ) بن فریبرز (٦٤٩ هَ . ق .) ٧- فرخزاد (دوم ) بن فریبرز (٦٨٠ هَ. ق .) ٨- کیقبادبن فرخزاد (حدود ٧١٧ هَ . ق .) ٩- کیکاوس بن کیقباد (حدود ٧٧٤ هَ . ق .) ب - گروه دوم، آل شیخ ابراهیم : ١- شیخ ابراهیم بن محمد دربندبن کیقباد (حدود ٧٨٤ هَ . ق .) ٢- خلیل اﷲ (اول )بن ابراهیم (حدود ٨٢١ هَ . ق .) ٣- فرخ یساربن خلیل (حدود ٨٦٩ هَ . ق .) ٤- بهرام بیک بن فرخ یسار (٦٠٨ هَ . ق .) ٥- غازی بیک بن فرخ یسار (حدود ٩٠٧ هَ . ق .) ٦- محمودبن غازی (٩٠٨هَ . ق .) ٧- شیخ ابراهیم (دوم )بن فرخ یسار (٩٠٨ هَ . ق .) ٨- خلیل اﷲ (دوم )بن ابراهیم (دوم ) (٩٠٣ هَ . ق .) ٩- شاهرخ بن فرخ میرزا (٩٤٢ هَ . ق .) (فترت ٩٥١-٩٤٥هَ . ق .) ١٠- برهان علی بن خلیل اﷲ (٩٥١ هَ . ق .) ١١-میرزا ابوبکربن برهان . مرکز شروان شاهان در قدیم شابران (= شاوران ) بود. شروانشاهان در دوره ٔ سلجوقیان همچنان در قدرت خود باقی بودند و با پادشاهان آن سلسله رابطه داشتند و گاهی نیز مطیع و خراجگزار ایشان می شدند. مهمترین دوره ٔ سلطنت این سلسله عهد منوچهر ثانی است که عنوان خاقان اکبر داشت و معهذا تابع سلجوقیان عراق بود و این حال تا پایان سلطنت طغرل بن ارسلان آخرین سلطان سلجوقی عراق بطول انجامید و از این پس پادشاهان شروان تابع و باجگزار سلاطین گرج شدند، و با آنان وصلت کردند. هنگامی که جلال الدین خوارزمشاه بر آذربایجان تسلط یافت، شروان مدتی خراجگزار او بود. دولت این خاندان تا سال ٩٤٥ هَ . ق . دوام داشت و در این سال به دست شاه طهماسب صفوی منقرض گردید. (ولی بعداً دو تن که نام آنان مذکور شد به حکومت رسیده اند). (فرهنگ فارسی معین ).