افتخار

افتخار. [ اِ ت ِ ] (ع مص ) نازیدن . (آنندراج ) (تاج المصادر بیهقی ) (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء). بالیدن . فخر کردن . (یادداشت بخط مؤلف ). ◄ مآثر کهنه را شمار کردن . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء). ستایشگری بخصال ونازیدن بحسب و نسب و جز آن از آنچه در خود یا پدران باشد. فِخار. فَخر. فِخارَة. (از اقرب الموارد). ◄ مرتفع و بلند گردیدن فخر و شرف . (از اقرب الموارد). ◄ (حامص ) مأخوذ از تازی ؛ نازندگی . سرافرازی و فخر و آبرو و حرمت و زیبائی . (ناظم الاطباء). و بمعنای عظمت و آبرو و بزرگی و با لفظ کردن مستعمل است . (آنندراج ). نازش . بالش . مباهات . سربلندی . فخر. مفاخرت . (یادداشت بخط مؤلف ) : بامدادان حرب غم را تعبیه کن لشگری اختیارش بر طلایه افتخارش بر شبه . منوچهری . بر سیرت آل مصطفا اَم اینست قویتر افتخارم . ناصرخسرو. عصمت الدین صفوةالاسلام را افتخار دین و دنیا دیده ام . خاقانی . بنظم و نثر کسی را گر افتخار سزاست مرا سزد که خود امروز نظم و نثر مراست . خاقانی . ♦ افتخارالاماثل ؛ سرفرازی و سربلندی نسبت بمانندهای خود. (ناظم الاطباء). ♦ افتخار کردن ؛ فخریه کردن . سربلندی کردن . نازیدن و خود را بزرگ پنداشتن . (ناظم الاطباء). بالیدن . فخر کردن . مباهات کردن : در عدل جز بدو نکند عالم افتخار در جود جز بدونزند ملک داستان . امیرمعزی (از آنندراج ). گر چه ز بعد همه آمده ای در جهان از همه ای برگزین بر همه کن افتخار. خاقانی . ♦ پرافتخار ؛ بسیارافتخار. ♦ موجب افتخار گردیدن ؛ موجب فخر و سرافرازی وسربلندی گردیدن . (ناظم الاطباء). افتخار جهان، افتخارالحجاب، افتخارالحکماء، افتخارالدوله، افتخارالدین، افتخارالشعراء و افتخارالملک از ترکیبهای این کلمه و از القاب اعلام است . ◄ در اصطلاح علم اخلاق یکی از مهلکات قوه ٔ غضبی بشمار است . مؤلف مرآت الخیال در شمار مهلکات قوه ٔ غضبی آرد: نوع دوم افتخار یعنی مباهات نمودن بچیزی که خارج از ذات بود و در معرض تلف و زوال باشد، مثل مال و جاه یا شرف نسب که بعضی از آباء و اجداد او را فضیلتی بوده است وعلاج او آنکه با صاحب مرض مقرر سازند که اگر مال و جاه در سخن آید و گوید این عزت و احترام که دعوی میکنی از من است نه از ذات تو یا جد و پدر حاضر شوند و گویند که این فضیلت و شرف حق ما است و تو را از آن نصیبی نیست، البته آن جاهل در جواب عاجز آید و بر قصورخود اعتراف نماید و در حدیث نبوی آمده : لاتأتونی بانسابکم و أتونی باعمالکم . (مرآت الخیال ص ٣٢٩).