گمیشان

گمیشان . [ گ ُ ] (اِخ ) بخش گمیشان یکی از بخشهای شهرستان گنبدقابوس است . این بخش از شمال به مرز شوروی، از جنوب به بخش بندر شاه، از خاور به بخش پهلوی دژ و از باختر به دریای مازندران محدود و هوای بخش معتدل است . آب اکثر قرای آن از رودخانه ٔ گرگان تأمین میشود. محصول عمده ٔ بخش : غلات، حبوبات، صیفی جات، دیم و لبنیات و شغل عمده ٔ اهالی آن زراعت و گله داری است . این بخش از ١٦ آبادی بزرگ تشکیل شده و جمعیت آن در حدود٢٧ هزار تن است، مرکز آن قصبه گمیشان و قرای مهم آن عبارتند از خواجه نفس، بنادر، قارقی، بصیرآباد و شاه تپه . در اغلب قرای بخش دبستان دایر و اکثر مردان باسواد هستند. کلیه ٔ سکنه ٔ این دهستان از طایفه ٔ جعفربای ترکمن میباشند. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٣).

گمیشان . [ گ ُ ] (اِخ ) قصبه ٔ گمیشان در ٢٩٠٠٠گزی شمال بندر شاه و ٣٠٠٠گزی دریا واقع شده است و مختصات جغرافیایی آن به شرح زیر است : طول ٥٣ درجه و ٤٩ دقیقه، عرض ٣٧ درجه و ١ دقیقه . هوای آن معتدل مرطوب و سالم است . جمعیت قصبه در حدود ٧هزار تن است . گمیشان در گذشته به گمیشن تپه معروف بوده و اهمیت بیشتری داشته است . ساکنین آن اکثر ملاح و صاحب قایقهای بزرگ بوده اند. حمل بار، بین بنادر کشور و روسیه قبل از تشکیل اتحاد جماهیر شوروی بوسیله ٔ آنان انجام میگرفت، چنانکه محصولات طبیعی کشور را به بنادر شمال دریای خزر حمل کرده در مقابل امتعه ٔ مورد نیاز را وارد میکردند و از این راه استفاده قابل ملاحظه ای میبردند. اهالی گمیشان در امور بازرگانی وارد هستند و با ترکمنان دشت بسیار فرق دارند و به علم و هنر علاقمندند. پس از انقلاب کبیر روسیه و و بسته شدن بنادر و پیدا شدن راههای شوسه و راه آهن شمال، گمیشان اهمیت خود را از دست داده و ساکنین آن به نواحی مختلف پراکنده شده اند. کسبه و بازرگانان گنبدقابوس و پهلوی دژ و کلاله اکثر گمیشانی هستند، چنانکه صنعتگران ماهری در نجاری و قایق سازی از بین آنان پیدا شده است . پلهای روی رودخانه ٔ گرگان، بناهای زیبای چوبی گمیشان و قرای بخش بوسیله ٔ صنعتگران محلی ساخته شده است . بزرگترین نقص گمیشان نداشتن آب است . آب باران شیروانی خانه هادر آب انبار مخصوص هر خانه جمع شده به مصرف میرسد. آب چاهها شور است حتی برای لباس شوئی قابل استفاده نیست . در سالهائی که بارندگی کم باشد از رودخانه ٔ گرگان که در ٩٠٠٠گزی واقع شده بوسیله ٔ بشکه آب حمل میشود. قصبه ٔ گمیشان در سال ١٣٠٤ از نو بنیاد شد و و دارای خیابان و کوچه های مستقیم گشت و اکنون در حدود ٨٠ باب دکان و ٢ دبستان و یک آسیای موتوری دارد. بخشداری، شهربانی، شهرداری، آمار و سایر ادارات دولتی در گمیشان وجود دارد. روشنائی قصبه از مولد برق تأمین میگردد. در ١٠٠٠گزی شمال قصبه، تپه ای وجود دارد که فعلاً قبرستان قصبه است . اطراف تپه به شعاع ٦٠٠ متر پوشیده از بقایای ابنیه قدیم، از قبیل : آجر سوفال، سنگ و غیره است . این بقایا ثابت مینماید که گمیشان روزگاری آباد بوده است . بواسطه ٔ مسطح بودن اراضی در فصل غیربارانی به اکثر نقاط بخش اتومبیل میتوان برد. معدن نفت مشهور نفتیچال یا نفتلیچه، تقریباً در ٢٤٠٠٠گزی شمال قصبه واقع است . (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٣).