پیسه

پیسه . [ س َ / س ِ ] (ص ) سیاه و سپید بهم آمیخته که بتازی ابلق خوانند. و نیز گویند هر رنگ که با سپید آمیخته باشد. (برهان ). پیستک . (پهلوی ). دورنگ . ابلق . (برهان ). دورنگ وپلنگ و یوز را نیز به این مناسبت دورنگی [ پیسه ] گفته اند. (از انجمن آرا). ارقط. مولع. بلقاء. ملمع. ابقع. بقعاء. مجزع . (منتهی الارب ).! خلنگ : وآن بادریسه هفته ٔ دیگر غضاره شد و اکنون غضاره همچو یکی غنج پیسه گشت . لبیبی . همه جانور در جهان گونه گون درون پیسه باشند و مردم برون . اسدی . زلف مشک افشان او بر ماه چون زنجیر بود ریش سک سک کرد و زلفش پیسه چون زنار شد. سوزنی . نواری پیسه در گرد میان بسته ست و می لافد که از انطاکیه قیصر فرستاده ست زنارم . سوزنی . عدل تو سایه ای ست که خورشید را ز عجز امکان پیسه کردن آن نیست در شمار. انوری . فطرةاﷲ چیست رنگ خم هو پیسه ها یکرنگ گردند اندرو. مولوی . هرپیسه گمان مبر نهالی است شایدکه پلنگ خفته باشد. سعدی . تمیمه ؛ مهره ٔ پیسه که در رشته کرده در گردن اندازند برای دفع چشم بد. تدعر؛ زشتگون و پیسه گردیدن روی کسی . المز؛ ستور پیسه . نوی مجزع ؛ دانه ٔ خرما که بسبب سوده شدن بعض جا پیسه گردد.جزع ؛ شبه پیسه ٔ یمانی که چشم را در سپیدی و سیاهی بوی تشبیه دهند. (منتهی الارب ). ♦ ابر پیسه ؛ ابر سیاه و سفید، دورنگ . ♦ پیسه چرم ؛ چرم دورنگ .پوست ابلق ستور : دم گرگ چون پیسه چرم ستوری مجره همیدون چو سیمین سطبلی . منوچهری . ♦ پیسه رسن ؛ رسن پیسه . طناب دورنگ : دهر گردنده بدین پیسه رسن پورا! خیمه خواهدت همی کرد خبرداری ؟ ناصرخسرو. روز و شب را دهر حبلی ساخته ست کشت خواهدمان بدین پیسه رسن . ناصرخسرو. چهارم قوت وهم است ... چون آن قوتی که بزغاله فرق کند میان مادر خویش و گرگ، کودک فرق کند میان رسن پیسه و مار. (چهارمقاله ). باد سحری چو بردمم ز دهن مار پیسه کنم ز پیسه رسن . نظامی . ♦ دله ٔ پیسه ؛ دله ٔ سیاه و سفید : روز و شب از قاقم و قندز جداست این دله ٔ پیسه پلنگ اژدهاست . نظامی . ♦ سیه پیسه ؛ که یک رنگ آن سیاه است : این باز سیه پیسه نگر بی پر و چنگال کو هیچ نه آرام همی یابد و نه هال . ناصرخسرو. ♦ غنچ پیسه ؛ جوال دو رنگ : وآن باد ریسه هفته ٔ دیگر غضاره شد واکنون غضاره همچو یکی غنج پیسه گشت . لبیبی . ♦ کلاپیسه ؛ مخفف کلاغ پیسه . و آن گردان شدن چشم باشد از جای خود چنانکه سیاهی آن پنهان شود بسبب لذت بسیار و یا بسبب ضعف و سستی یا بسبب خشم و قهر : گفت چون چشمش کلاپیسه شود فهم کن کان وقت انزالش بود. مولوی . ♦ کلاغ پیسه ؛ کلاغ سیاه و سفید رنگ . ♦ گاوپیسه ؛ گاو ابلق . گاوی با نشانهای سفید : سپهدار توران ازآن بدتر است کنون گاو پیسه بچرم اندر است . فردوسی . دگر گفت آن گاو پیسه کدام که هستش جهان سربسر چارگام . اسدی . روز و شب دیده دو گاوپیسه در قربانگهش صبح را تیغ و شفق را خون قربان دیده اند. خاقانی . کعبه روغنخانه دان و روز و شب گاو خراس گاوپیسه گرد روغنخانه گردان آمده . خاقانی . ♦ مارپیسه ؛ مار دورنگ . ارقم . ◄ (اِ) پیس . مرضی که تن از نشانهای سیاه و سپید دورنگ گردد. ابرص . ◄ (ص ) مبروص . (غیاث ). ◄ (اِ) زر نقد و بدین معنی مشترک است در هندی و فارسی . (غیاث ) : کله پز را پیسه دادم کله ده، او پاچه داد هرکه با کم مایه سودا میکند پا میخورد. وحید. ♦ پیسه بودن کسی ؛ با او نفاق و دوروئی و دورنگی ورزیدن : چنین داد پاسخ بدو [ هومان ] پهلوان [ رستم ] که ای نامور گرد روشن روان بزرگان که از تخمه ٔ ویسه اند دورویند و با هر کسی پیسه اند. فردوسی .