منتهی

منتهی . [ م ُ ت َ ها ] (ع ص ) به پایان رسیده و پرداخته و انجام داده و به آخر رسیده . (ناظم الاطباء). ◄ (اِ) نهایت . گویند: هو بعیدالمنتهی . (از اقرب الموارد) : و اءَن َّ اًلی ربک المنتهی . (قرآن ٤٢/٥٣). رجوع به منتها شود. - سدرةالمنتهی . رجوع به سدره شود.

منتهی . [ م ُ ت َ ] (ع ص ) به انتها رسیده و به انجام رسیده . به پایان رسیده . تمام شده . محدودشده و منقطعشده و فارغ شده و موقوف شده . (از ناظم الاطباء). ج، منتهون . - منتهی شدن ؛ به پایان رسیدن . به فرجام آمدن . انجامیدن . فرجامیدن . رسیدن به غایت . (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). - منتهی گردیدن ؛ منتهی شدن : هرچه ادراک او بدان منتهی گردد غایت ادراک او بود نه غایت واحد. (مصباح الهدایه چ همایی ص ١٨). رجوع به ترکیب منتهی شدن شود. ◄ آنکه در علم یا فنی به حد کمال رسیده و در آن استاد شده باشد. کمال یافته . مقابل مبتدی : مذهب ... میان متغلبان فضول جوی و منتهیان راست گوی به هنگام فرق حق از باطل شمشیری فاصل ... (مرزبان نامه چ قزوینی ص ٢٩٩). آن متقی مشهور آن منتهی مذکور آن شیخ عالم اخلاص ... ابواسحاق شهریار... یگانه ٔ عهد بود. (تذکرةالاولیاء عطار چ کتابخانه ٔ مرکزی ج ٢ ص ٢٤٤). هلال دولت او بدرگشته در غره کمال دانش اومنتهی هم از مبداء. کمال الدین اسماعیل (دیوان چ حسین بحرالعلومی ص ٢٠٦). منتهی نبود که موقوف است او منتظر بنشسته باشد حال جو. مولوی (مثنوی چ رمضانی ص ١٥٩). عقده را بگشاده گیر ای منتهی عقده ٔ سخت است بر کیسه ٔ تهی . مولوی . پسران ادیب در فضل و بلاغت منتهی شدند. (گلستان ). اطلاع بر آن بی ارشاد منتهی متعذر بود و وقوف برآن حد، بی مدد مربی متعسر. (مصباح الهدایه چ همایی ص ٧١). اما منتهی را ممکن بود که طریق سعت بگشا و... (مصباح الهدایه ایضاً ص ١٠٧). غیبت از خلق در شهود محبوب حال مبتدیان است و منتهیان از آن گذشته قصه ٔ زلیخاست که ... (مصباح الهدایه ایضاً ص ١٤٢). اما مقام منتهیان و رای حال غیبت است چه غیبت حال کسی بود که از مضیق وجود خود خلاص کلی نیافته باشد. (مصباح الهدایه ایضاً ص ١٤٢). فریق اول مبتدیان ... و فریق دوم متوسطان ..و فریق سوم منتهیان . (مصباح الهدایه ایضاً ص ١٥٢). ◄ به انتها رساننده و به انجام رساننده . (ناظم الاطباء). ◄ بازایستاده . بازایستنده : اًنما یرید الشیطان أن یوقع بینکم العداوة و البغضاء فی الخمر و المیسر و یصدکم عن ذکراﷲ و عن الصلوة فهل أنتم منتهون . (قرآن ٩١/٥).