مصعبی

مصعبی . [ م ُ ع َ ] (اِخ ) نام یکی از دهستانهای بخش حومه ٔ شهرستان فردوس خراسان و در شمال خاوری آن واقع است . این دهستان کوهستانی است و هوای آن در منطقه ٔ فردوس معتدل است . از ١٧ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده و مجموع نفوس آن ٥٣٧٠ تن است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٩).

مصعبی . [ م ُ ع َ ] (اِخ ) دهی است و آن مرکز دهستان مصعبی بخش حومه ٔ شهرستان فردوس است واقع در ٣٠هزارگزی شمال خاوری فردوس با ٥٧٢ تن سکنه . آب آن از قنات و راه آن مالرو است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٩).

مصعبی . [ م ُ ع َ ] (اِخ ) ابوالطیب محمدبن حاتم . به گفته ٔ تاریخ بیهقی صاحب دیوان رسالت نصربن احمد سامانی و یگانه ٔ روزگار بوده است در همه ٔ ادوات فضل . و به قول ثعالبی در «یتیمةالدهر» وزارت این پادشاه داشته و در همه ٔ کارهای معاشرت و ندیمی و اسباب ریاست و وزارت معروف و در کتابت و خط و عقل و تدبیر مشهور بوده است و به دو زبان پارسی و تازی سخن می رانده . ابن قفطی در «المحمدون من الشعراء» و گردیزی در زین الاخبار و یاقوت در معجم البلدان نیز ازوی نام برده اند و یاد کرده و عوفی در لباب الالباب دوبیت از رودکی در مدح او آورده و جهانگیری به شاهد لغت غرچه و رادویانی در ترجمان البلاغه از وی نقل کرده اند و نیز بیهقی در تاریخ قطعه ای چهاربیتی از وی آورده است که برخی از ابیات آن را صاحب مجمعالفصحا نقل کرده و به دقیقی نسبت داده است . برای مزید اطلاع رجوع به یتیمةالدهر ثعالبی و تاریخ بیهقی و زین الاخبار گردیزی و المحمدون من الشعراء قفطی و ترجمان البلاغه ٔ محمدبن عمر رادویانی و لباب الالباب عوفی و معجم البلدان یاقوت ذیل «بست » و شرح قصیده ٔ ابوالهیثم از محمدبن سرخ نیشابوری و گنج بازیافته از دبیرسیاقی (بخش احوال و اشعار ابوالطیب مصعبی ) شود. این ابیات او راست : شکرشکن است یا سخنگوی من است عنبرذقن است یا سمنبوی من است ؟ مرا جود او تازه دارد همی مگر جودش ابر است و من کشتزار. مگر یک سو افکن که خود همچنین بیندیش و دیده ی ْخرد برگمار. کاشکی اینجای غوطه خوردمی جای دیگر دست گیری تا گدار . جهانا همانا فسوسی و بازی که بر کس نپایی و با کس نسازی چو ماه از نمودن چو خور از شنودن به گاه ربودن چو شاهین و بازی چو زهر از چشیدن چو چنگ از شنیدن چو باد از بزیدن چو الماس گازی چو عودقماری و چون مشک تبت چو عنبر سرشته ی ْ یمان و حجازی به ظاهر یکی بیت پر نقش آزر به باطن چو خوک پلید و گرازی یکی را نعیمی یکی را جحیمی یکی را نشیبی یکی را فرازی یکی بوستانی پراکنده نعمت بدین سخت بسته بر آن مهره بازی همه آزمایش همه پرنمایش تو را مهره زاده به شطرنج بازی چرا زیرکانند بس تنگ روزی چرا ابلهانند در بی نیازی چرا عمر طاووس و دراج کوته چرا مار و کرکس زیَد در درازی صدواَندساله یکی مرد غرچه چرا شصت وسه زیست آن مرد تازی اگر نه همه کار تو باژگونه ست چرا آنکه ناکس تر آن را نوازی جهاناهمانا از این بی نیازی گنه کار ماییم تو جای آزی .