مستوفی‌الممالک

مستوفی الممالک . [ م ُ ت َ فِل ْ م َ ل ِ ] (ع ص مرکب، اِ مرکب ) رئیس مستوفیان در عهد صفویه . شغل مستوفی الممالک را صاحب تذکرةالملوک (ص ١٦) چنین توصیف کرده است : عالیجاه مستوفی الممالک ... از جمله امراء عظام، و شغل و عمل مشارالیه عظیم است و تمامت مالیات دیوانی که در کل ممالک محروسه داد و ستد می شود باید از قرار نسخجاتی که مشارالیه از دفتر نویسند و به عمال هر ولایت دهند مستند خود ساخته، از آن قرار بدون زیاد و کم داد و ستد نمایند. و تمامت تیولات و همه سالجات بیکلربیکیان و خوانین و حکام و سلاطین و رسومات وزراء و مستوفیان و کلانتران و مواجب ارباب قلم و سایر عساکر منصوره و وظایف و سیورغالات و غیر هم، و کیفیات دفتری که به مهر مشارالیه رسیده باشد، داد و ستد و تنخواه داده می شود. و وزراء دیوان اعلی بدون تصدیق مشارالیه از مالیات دیوانی چیزی داد و ستد نمی نمایند. و در مالیات دیوانی تصدیق و تجویز مشارالیه مناط اعتبار و اعتماد است . و محرران دیوان اعلی بعد از تصدیق ریش سفید هر سرکار و تجویز مشارالیه تعیین می شود. و ناظر و داروغه ٔ دفتر و صاحب توجیه و ضابطه نویس و اوارجه نویسان و غیر هم همگی جزومشارالیه ... و بازخواست تقصیرات محرران دفتر دیوان با عالیجاه مشارالیه است . و مستوفیان جزو ممالک محروسه را به تجویز عالیجاه مشارالیه باید تعیین نمود.

مستوفی الممالک . [ م ُ ت َ فِل ْ م َ ل ِ ] (اِخ ) میرزا حسن خان پسر میرزا یوسف مستوفی الممالک آشتیانی، از رجال اواخر دوره ٔ قاجاریه و اوایل سلسله ٔ پهلوی . تولد وی به سال ١٢٩١ هَ . ق . بود ودر یازده سالگی به مقام وزارت مالیه رسید، و چون خردسال بود وزیر دفتر بعنوان معاونت، سمت مشاوری مستوفی را داشت . او تا بیست و یک سالگی در پست وزارت مالیه باقی ماند و سپس به اروپا رفت و هفت سال در آنجا اقامت کرد و در اوایل مشروطیت به ایران بازگشت و در زمان اتابک، وزیر جنگ شد سپس وزیر مالیه و بعداً رئیس الوزراء گردید. وی چند بار به وکالت و وزارت و ریاست وزراء رسید، و جنگ بین المللی اول و مهاجرت آزادیخواهان و تشکیل کمیته ٔ ملی در عهد زمامداری او روی داد و حفظ بی طرفی ایران را وی اعلام کرد. در صفر سال ١٣٣٤هَ . ق . مستعفی گردید. آخرین دوره ٔ ریاست وزرائی وی در سال ١٣٤٥ هَ . ق . بود سپس به وکالت طهران انتخاب شد و در سال ١٣١١ هَ . ش . به سکته ٔ قلبی درگذشت . و رجوع به تاریخ رجال ایران تألیف مهدی بامداد شود.

مستوفی الممالک . [ م ُ ت َ فِل ْ م َ ل ِ ] (اِخ ) عبداﷲخان پسر حاج محمدحسین خان صدراعظم اصفهانی، از رجال دوره ٔ قاجاریه . وی به سال ١١٩٣ هَ . ق . متولد شد و در سال ١٢٢٨ ابتدا ملقب به مستوفی الممالک و بعد ملقب به امین الدوله شد. در سال ١٢٣٩ بعد از پدرش محمد حسین خان نظام الدوله، صدراعظم گشت و در سال ١٢٤٠ توسط فتحعلی شاه از صدارت و نیز از حکومت اصفهان معزول گشت و در سال ١٢٥١ با تأمین جانی که از محمدشاه گرفته بود روانه ٔ عتبات شد و به سال ١٢٦٣ در آنجا درگذشت . رجوع به تاریخ رجال ایران تألیف مهدی بامداد ج ٢ ص ٢٧٩ شود.

واژه ثبت‌شده در فرهنگ املایی