عثمانیان

عثمانیان . [ ع ُ ] (اِخ ) یا آل عثمان یا سلاطین عثمانی . پادشاهانی هستند که از ٦٩٩ تا ١٣٤٢هَ . ق . دولتی بزرگ تأسیس کردند. این سلسله بنام جد آنان عثمان بن ارطغرل منسوبند. عثمان به سال ٦٥٦ هَ. ق . در سکوت متولد شد و در آنجا به تأسیس سلسله ٔ عثمانی موفق گشت . عثمان سرحد ممالک روم شرقی را به سمت مغرب عقب برد و پسرش ارخان شهرهای بروسه و نقیه را گرفت و ممالک امرای کراسی را که با خاک او مجاور بودند متصرف شد و لشکریان مشهور به چری را که مدت چندین قرن وسیله ٔ عمده ٔ فتوحات سلاطین آل عثمان بودند تشکیل داد. در سال ٧٥٩ هَ . ق . ترکان عثمانی از بوغاز داردانل گذشتند و از طرف خود ساخلوی در محل گالی پولی گذاشته به تسخیر ممالک اروپای شرقی روم شروع کردند. شهرهای ادرنه و فیلی پوپولیس چند سال بعد تسخیر شد و بر اثر فتوحات ماریتزا (١٣٦٤ م .) و قوسوه (١٣٨٩ م .) و نیکوپولیس و غلبه ٔ ترکان بر سواران جنگی تمام اروپا سراسر شبه جزیره ٔ بالکان به استثنای حوالی قسطنطنیه بواسطه ٔ هجوم ناگهانی امیر تیمور به آسیای صغیر و شکست سخت بایزیدخان اول در سال ٨٠٤ هَ . ق . / ١٤٠٢ م . در آنقره مدتی به تعویق افتاد. و دولتی که از شط دانوب تا نهر العاصی در شام امتداد پیدا کرده بود بر اثر یک ضربت تا مدتی دچار ضعف و ناتوانی گردید. اگر چه سلطنت سلطان محمد اول تا حدی شکست گذشته را جبران کرد ولی چندان مورد توجه نیست تا آنکه سلطان مرادخان ثانی پس از تحکیم مواقع خود و برقراری صلح موفق گردید که ممالک عثمانی را از حملات هونیادی ملقب به امیرسیف ولایت افلاق خلاص بخشد و بوسیله ٔ فتح قطعی که در محل وارنا (١٤٤٤ م .) نصیب او شد از صلیبیون عیسوی که به نقض عهدنامه اقدام کرده بودند انتقام خود را بکشید. این فتح ممالک عثمانی را از طرف شمال آسوده ساخت و از این تاریخ تا دو قرن دیگر دوره ٔ فتوحات درخشان سلاطین آل عثمانی است . قسطنطنیه را سلطان محمدخان ثانی در سال ٨٥٧ هَ .ق . / ١٤٥٣ م . مسخر کرد و آخرین باقیمانده ٔ دولت روم شرقی به این ترتیب از میان رفت . شبه جزیره ٔ قرم در سال ١٤٧٥ م . تسخیر شد و جزایر دریای اژه نیز ضمیمه ٔ خاک عثمانی گردید و بیرق این سلاطین درایتالیا بر فراز قصر اترانتو افراشته گردید. سلطان سلیم خان اول در هشت سال پادشاهی خود ایران را مغلوب کرد و کردستان و دیار بکر را به ممالک عثمانی ملحق ساخت شام و مصر و عربستان را در سال ٩٢٣ هَ . ق . / ١٥١٧ م . به تصرف درآوردند و بعد بر حرمین استیلا یافت وخلیفه ٔ عباسی مصر را مطیع خود ساخت و حق خلافت را به خود اختصاص داد و از این تاریخ سلاطین عثمانی لقب امیرالمؤمنین اختیار نمودند. سلطان سلیمان خان کبیر نیز عملیات درخشانی انجام داد و در سال ٩٢٨ هَ . ق . / ١٥٢٢ م . امرای جزیره ردس را براند و در طرف شمال شهرهای بلگراد را بگرفت و ٩٣٢ در سال هَ . ق . / ١٥٢٦ م .مجارها را در دشت موهاکن شکست سخت داد و پادشاه ایشان لوئی ثانی را با بیست هزار سپاهیان او دستگیر کرد. مجارستان مدت یک قرن و نیم از ایالات عثمانی شد. این پادشاه در سال ٩٣٥ هَ . ق . شهر وینه را محاصره کردو با گرفتن خراجی دست برداشت و بالجمله ممالک عثمانی در عهد سلطان سلیمان خان از بوداپست و ساحل دانوب تا شلاله ٔ آسوان در مصر و از ساحل فرات تا باب جبل طارق وسعت داشت . بعد از سلطان سلیمان خان ایام نکبت عثمانیان شروع شد و اولین واقعه ٔ آن شکست بحری لپانتو است در سال ٩٧٩ هَ . ق . به دست دن ژوان امیر اطریش . سلطان مرادخان چهارم در سال ١٠٤٨ هَ . ق . بغداد را به خاک عثمانی ضمیمه کرد و ترکان جزیره ٔ کرت و بعضی جزایر دیگر را نیز در سال ١٦٤٥ م . از دست ونیزیها گرفتند لکن در اروپا شکستهائی بدانها وارد آمد و در سال ١٠٩٨ هَ . ق . سراسر مجارستان از تصرف ایشان خارج شد و در نتیجه ٔ معاهدات ١١١١ هَ . ق . ولایات مجارستان بکلی از زیر سلطه ٔ عثمانیان خارج گردید. سرحدات عثمانی از این تاریخ تا تجزیه ای که در سال ١٢٩٥ هَ . ق . اتفاق افتاد تغییرات فاحشی نکرد. دوره ٔ تعرض روسیه به عثمانی از سال ١١٥٠ هَ . ق . شروع میشود و در این تاریخ اوکزاکف و آزف از تصرف عثمانیان خارج گردید و در سال ١٣٠١ هَ . ق . شبه جزیره ٔ قرم محصور شد. داخله ٔ عثمانی نیز هرج و مرج شده بود و به سال ١٣٠١ هَ . ق . مصر تحت لوای محمدعلی پاشا مستقل و از تصرف عثمانی خارج گردید و بترتیب الجزائر در ١٠٧٠ هَ . ق . و تونس در١١١٧ هَ . ق . نیمه استقلالی به دست آوردند و از تصرف عثمانیان خارج گردید. بزرگترین ضربتی که به عثمانی وارد آمد در قطعه ٔ اروپاست که بوسیله ٔ آن یونان در تاریخ ١٢٤٤ هَ . ق . / ١٨٣٨ م . از آن جدا شد و ولایت رانوبی بنام رومانی در سال ١٢٨٣ هَ . ق . / ١٨٦٦ م . و صربستان در ١٢٨٤ هَ . ق . بر عثمانیان شوریدند و در نتیجه رومانی و صربستان هر یک دولتی علی حده شدند. عثمانیه ٔ حالیه در اروپا محدود است به باریکه ٔ خشکی در جنوب جبال بالکان شامل ولایات قدیم تراس و مقدونیه و اپیروس و ایلی ریا. سلاطین عثمانی بترتیب عبارتند از: ١ - سلطان عثمان خان غازی سال ٦٩٩ هَ . ق . ٢ - سلطان غازی ارخان ٧٢٦ ٣ - غازی سلطان مرادخان ٧٦١ ٤ - غازی سلطان بایزید ٧٩١ - ٨٠٤ ♦ فترت ٨٠٤- ٨١٦ ٥ - سلطان محمد خان ٨١٦ ٦ - سلطان غازی مرادخان ثانی ٨٢٤ ٧ - سلطان محمدخان ثانی ٨٥٥ ٨ - سلطان بایزدخان ثانی ٨٨٦ ٩ - سلطان سلیم خان ٩١٨ ١٠ - سلطان سلیمان خان ٩٢٦ ١١ - سلطان سلیم خان ثانی ٩٧٤ ١٢ - سلطان مرادخان ثالث ٩٨٢ ١٣ - سلطان محمدخان ثالث ١٠٠٣ ١٤ - سلطان احمدخان ١٠١٢ ١٥ - سلطان مصطفی خان ١٠٢٦ ١٦ - سلطان عثمان خان ثانی ١٠٢٧ ١٧ -سلطان مرادخان رابع ١٠٣٢ ١٨ - سلطان ابراهیم خان ١٠٤٩ ١٩ - سلطان محمدخان رابع ١٠٥٨ ٢٠ - سلطان سلیمان خان ثانی ١٠٩٩ ٢١ - سلطان احمدخان ثانی ١١٠٢ ٢٢ - سلطان مصطفی خان ثانی ١١٠٦ ٢٣ - سلطان احمدخان ثالث ١١١٥ ٢٤ - سلطان محمدخان ١١٤٣ ٢٥ - سلطان عثمان خان ثالث ١١٦٨ ٢٦ - سلطان مصطفی خان ثالث ١١٧١ ٢٧ -سلطان عبدالحمید خان ١١٨٧ ٢٨ - سلطان سلیم خان ثالث ١٢٠٣ ٢٩ - سلطان مصطفی خان رابع ١٢٢٢ ٣٠ - سلطان محمودخان ثانی ١٢٢٣ ٣١ - سلطان عبدالمجید خان ١٢٥٥ ٣٢ - سلطان عبدالعزیزخان ١٢٧٧ ٣٣ - سلطان مرادخان خامس ١٢٩٣ ٣٤ - سلطان عبدالحمیدخان ثانی ١٢٩٣ ٣٥ - سلطان محمد خامس ١٣٢٧ ٣٦ - سلطان محمد سادس ١٣٣٦ ٣٧ -سلطان عبدالمجید ثانی ١٣٤١ ٣٨ - سلطان عبدالعزیز ثانی ١٣٤٢ و رجوع به آل عثمان و معجم الانساب ج ٢ ص ١٣٩-١٤٠ شود.