شقه

شقه . [ ش َق ْ / ش ِق ْ ق َ / ق ِ ] (از ع، اِ) از شقّة عربی و یا معرب از شاخه و شاخ، پاره . پارچه : یک شقه ٔ گوشت ؛ یعنی نیم گوسفند یا گاو کشته و مانند آنها که پوست کنده از درازا به دو نیم کرده باشند. (یادداشت مؤلف ). و رجوع به شِقَّه شود.

شقه . [ ش َ / ش ُ ق َ / ق ِ ] (اِ) به گمان من به ضم شین و فتح قاف است و فارسی است و صورتی از شوخ است . (یادداشت مؤلف ). پینه ٔ دست و پای آدمی که از کار کردن و راه رفتن بهم رسیده و سخت شده باشد. (از ناظم الاطباء) (برهان ) (از آنندراج ). شقه . شوغ . شوغه . شوخ . (از حاشیه ٔ برهان چ معین ): الاکناب ؛ شقه بستن دست . (المصادر زوزنی ) (از دهار).

شقه . [ ش ِق ْ ق َ / ق ِ ] (از ع، اِ) پاره و قطعه از کاغذ و پارچه و جز آن . (آنندراج ) (ناظم الاطباء). کاغذ. (غیاث ) : طغراکش این مثال مشهور بر شقه چنان نبشت منشور. نظامی . ♦ شقه ٔ کاغذ ؛ قطعه ٔ کاغذ. صفحه ٔ کاغذ : چو بر شقه ٔ کاغذ آمد عبیر شد اندام کاغذ چو مشکین حریر. نظامی . ◄ قطعه ای از جامه مستطیل . (ناظم الاطباء). پارچه ٔ جامه . (دهار). پارچه ٔ جامه . جامه ٔ پیش شکافته . (غیاث ) : وز تو بیکی نکوترین دستان درخواهم شقه ای زمستانی . سوزنی . شمس گردون به کفه ٔ میزان آمد و آمدنْش با سرماست پار من بنده را درین موسم شقه دادی که قیمتش سرماست شقه ای حالی ام ببخش و بگوی حاله ٔ گندم و کرنج کجاست . سوزنی . یکی گوشه از شقه ٔ آن حریر بدو داد کاین نقش بر دست گیر. نظامی . بیاد شقه ٔ خسقی شفق چندان که می بینم به خسقی ماندش چیزی ولی چندان نمیماند. نظام قاری (دیوان ص ٧٩). ♦ بر شقه ٔ کار بستن ؛ بدنبال آن بستن . نظیر در رشته کشیدن جواهر و شبه ای : کهنسالان این کشور که هستند مرا بر شقه ٔ این کار بستند. نظامی . ♦ شقه بربستن ؛ دامن نوبتی یعنی خیمه بالا زدن : شهنشه نوبتی بر چرخ پیوست کنار نوبتی را شقه بربست . نظامی . و رجوع به شقه دربستن شود. ♦ شقه دربستن ؛ دامن خیمه بالا زدن . (از خسرو و شیرین ذیل ص ٢٩٣) : بنه در پیشگاه و شقه دربند پس آنگه شاه را گوکای خداوند. نظامی . و رجوع به شقه بربستن شود. ♦ شقه درنوردیدن ؛ کنایه از مسافت دور و دراز پیمودن : عرش را دیده برفروز به نور فرش را شقه درنورد ز دور. نظامی . ♦ شقه ٔ دیبا ؛ قطعه ٔ دیبا. جامه ٔ دیبا. در ابیات زیر منظور جامه و روپوش خانه ٔ کعبه است : تا کی برغم کعبه نشینان عروس وار چون کعبه سر ز شقه ٔ دیبا برآورم . خاقانی . خود فلک شقه ٔ دیبای تن کعبه شود هم ز صبحش علم شقه ٔ دیبا بینند. خاقانی . کعبه دارم مقتدای سبزپوشان فلک کز وطای عیسی آمد شقه ٔ دیبای من . خاقانی . کعبه ز جای خویش بجنبیدروز عید بر من فشاند شقه ٔ دیبای اخضرش . خاقانی . ♦ شقه ٔ سبز ؛ کنایه از روپوش خانه ٔ کعبه : کعبه مرا رشوه داد شقه ٔ سبزش تا که نهم مکّه را ورای صفاهان . خاقانی . ♦ شقه ٔ قانعی ؛ به مجاز بمناسبت معنی خیمه و گوشه و کنج : جز آدمیان هر آنچه هستند در شقه ٔ قانعی نشستند. نظامی . ◄ فرمان پادشاهی . ◄ مکتوب که از اشخاص بزرگ باشد. (ناظم الاطباء) : سرشته نقش دَواتش ز توتیای امید دمیده شقه ٔ کلکش ز کیمیای عطا. مختاری غزنوی . ◄ پارچه ای که بر سر علم بندند. (غیاث ) (ناظم الاطباء) (آنندراج ) : هفت فلک با گهرت حقه ای هشت بهشت از علمت شقه ای . نظامی . ♦ شقه ٔ اسلام ؛ کنایه است از علم و پرچم اسلام : به گرد شقه ٔ اسلام خیمه ای بزنی که کهربا نتواند ربود پرّه ٔ کاه . سعدی . ♦ شقه ٔ چتر ؛ قطعه ٔ پارچه ٔ چتر. پارچه ٔ چتر : پیش که صبح بردرد شقه ٔچتر چنبری خیز مگر به برق می برقع صبح بردری . خاقانی .