شرح

(شَ) [ ع. ]<BR>۱- (مص م.) آشکار کردن.<BR>۲- توضیح دادن.<BR>۳- گشودن.<br>

(شَ) [ ع. ] ۱- (مص م.) آشکار کردن. ۲- توضیح دادن. ۳- گشودن.

شرح . [ ش َ ] (ع مص ) گوشت را به قطعات بلند بریدن . (از اقرب الموارد). قطع کردن گوشت را از عضو یا قطع کردن گوشت را از استخوان مانند شرّح . (از تاج العروس ). شرحه کردن گوشت . (تاج المصادر بیهقی ). پاره کردن گوشت . شرحه کردن . (بحر الجواهر). ◄ چیزی را وسعت دادن . (از اقرب الموارد). فراخ کردن چیزی . (از منتهی الارب ). گشاده کردن . (ترجمان علامه جرجانی ). و مجازاً شرح الشی ٔ، مانند قولهم شرح اﷲ صدره لقبول الخیر؛ ای وسعه لقبول الحق فاتسع. (از تاج العروس ). گشاده کردن دل . (دهار) (تاج المصادر بیهقی ). ♦ شرح صدر ؛ گشادگی دل . وسعت آن . کنایه از آماده شدن برای قبول قول حق . قوله تعالی : فمن یرد اﷲ ان یشرح صدره للاسلام . (قرآن ١٢٥/٦). (از تاج العروس ). ♦ شرح صدر به چیزی یا بخاطر چیزی ؛ کنایه از شادمان ودلخوش شدن بدان . (از اقرب الموارد). ◄ ربودن دوشیزگی باکره را یا ستان آرمیدن با باکره . (از منتهی الارب ). ربودن دوشیزگی باکره را یا گرد آمدن باکره را در حال خوابیدن بر پشت . (از تاج العروس ). ◄ کشف و تفسیر و بیان غامض . (از اقرب الموارد). واضح و آشکار کردن و مسئله ٔ مشکل را بیان کردن و این مجازی است . (از تاج العروس ). بیان کردن سخن پوشیده را. پیدا و نمایان کردن . (از منتهی الارب ). پدید کردن . (زوزنی ). پیدا کردن وتفسیر کردن . (بحر الجواهر). بسط. تفسیر. تشریح . بیان . تبیین . کشف . ایضاح . بازنمودن چگونگی . روشن کردن . گزاره . گزارش : رقعتی نبشتم به شرح تمام و پیش شدم . (تاریخ بیهقی ). در این تن سه قوه است ... و سخن اندر آن باب دراز است که اگر به شرح آن مشغول شود غرضی در میان گم گردد. (تاریخ بیهقی ). به هر وصفی که گویم زآن فزون است ز هر شرحی که من دانم برون است . ناصرخسرو. ... و زیر او انواع تاریکی و تنگی چنانکه به شرح آن حاجت نباشد. (کلیله و دمنه ). اما شرح و تفصیل آن ممکن نیست . (کلیله و دمنه ). به شرح و تبیان حاجت نیایدم به بدی از آنکه من به بدی شرح شرح و تبیانم . سوزنی . کان یاقوت و پس آنگاه وبا ممکن نیست شرح خاصیت آن کان به خراسان یابم . خاقانی . حال دل خاقانی اگر شرح پذیرد حقا که به صد نامه نوشتن نتوانم . خاقانی . در نامه هایی که سلطان از آن سفر نوشته بود چنان شرح فرموده بود. (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص ٤١٣). اشتغال به شرح احوال هریک از مقصود کتاب فایت گرداند. (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص ٢٥٧). گر بگویم شرح آن بیحد شود مثنوی هفتاد من کاغذ شود. مولوی . شرح این هجران و این خون جگر این زمان بگذار تا وقت دگر. مولوی . ♦ بشرح ؛ مشروحاً. بتفصیل . مفصلاً : صاحب بریدی نامزد میشود از معتمدان ما تا او را تمکین تمام باشد تا حالها را بشرح تر بازمینماید. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٢٨٣). امیرک بیهقی برسید و حالها بشرح بازنمود. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٦٢). مسعود دروقت به معمائی که نهاده بود با خواجه احمد عبدالصمد این حال بشرح بازنمود. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٢١). بیش قصه ٔ این تضریب بشرح بگویم . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣١٩). آنچه رفته بود بشرح بازگفتم . (تاریخ بیهقی ). غلامی که موکل او بوده خواست نامه ای به خانه ٔ خویش نویسد و احوال آن سفر بشرح معلوم گرداند. (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص ٣٥٤). سعدی ثنای تو نتواند بشرح گفت خاموش از ثنای تو حد ثنای تست . سعدی . ♦ شرح حال ؛ ترجمه ٔ حیات . (یادداشت مؤلف ). زندگینامه . ترجمه ٔ احوال : در چین زلفش ای دل مسکین چگونه ای کآشفته گفت باد صبا شرح حال تو. حافظ. ۩ توضیح و تفصیل ماحدث . شرح ماوقع : نامه فرستادند سوی اپرویز به شرح حال و زینهار خواستند. (فارسنامه ٔ ابن البلخی ص ١٠٣). ♦ شرح کشاف ؛ کنایه است از تفصیل بسیار.پرحرفی کردن و هرزگویی نمودن . (ناظم الاطباء). بتکلف حرف زدن . (آنندراج ) : بر مصحف روی او نظر کن ناصح بسیارمگوی و شرح کشاف مخوان . سعید اشرف . ♦ شرح مزجی ؛ چون مطلبی را چنان توضیح و تفسیر کنندو به شرح بازگویند که جدا کردن آن توضیح از مطلب متن جز با نشانه های قراردادی ممکن نباشد آن را شرح مزجی گویند. و اولین شیعی که شرح مزجی نوشته است شهید ثانی است . (روضات ص ٢٩٥). ♦ شرح و بسط ؛ توضیح و تفصیل : چون عزیمت در این کار پیوست آنچه ممکن شد برای تفهیم متعلم ... در شرح و بسط تقدم افتاد. (کلیله و دمنه ). نامه را مهر خود نهاد بر او شرح و بسطی تمام داد بر او. نظامی . هر شبنمی درین ره صد بحر آتشین است دردا که این معما شرح و بیان ندارد. حافظ. ◄ سخن را درک کردن و فهمیدن . (از اقرب الموارد). فهمیدن . (از تاج العروس ). دریافتن . (از منتهی الارب ). ◄ در اصطلاح اهل رمل عبارت از شکلی است که از ضرب کردن متن در صاحبخانه حاصل شود. (از کشاف اصطلاحات الفنون ص ٧٣٥).

گزاردن، نگیزش، گزاره، گزارش، گزاردن، فرانمون، زند، ریز، روشن گری، روشن کردن، روشن سازی، بازگویی، آشکاری

یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلاِْسْلامِ «شرح» (گشاده ساختن) همان وسعت روح، بلندى فکر و گسترش افق عقل آدمى است; زیرا پذیرا شدن حق، احتیاج به گذشت هاى فراوانى از منافع شخصى دارد که جز صاحبان ارواح وسیع و افکار بلند آمادگى براى آن نخواهند داشت.(14)