زیان کردن

زیان کردن . [ ک َ دَ ] (مص مرکب ) ضرر کردن . خسارت کشیدن . (از ناظم الاطباء). متضرر شدن . ضرر دیدن . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا) : زیان کردند خصمانت به طَمْع سود بسیاری به طَمْع سود در طبع است نادان را زیان کردن . قطران . و قصد این عابدان مکن که زیان کنی . (قصص الانبیاء ص ١٤٩). داود گفت برویدو شمار کنید تا چه مقدار زیان کرده اند. (قصص الانبیاء ص ١٥٥). از این معامله ار خود زیان کند کرمت دلم ز خدمت تو وز خدای بیزار است . خاقانی (دیوان چ سجادی ص ٨٤٢). فلک ستاره فروبرد و خور ز نور تهی شد زمانه مایه زیان کرد و خود ز سود برآمد. خاقانی (ایضاً ص ٨٨٠). کافرم من گر زیان کرده ست کس در ره ایمان و طاعت یک نفس . مولوی . خداوند خرمن زیان می کند که بر خوشه چین سر گران می کند. سعدی (بوستان ). گر همه سرمایه زیان می کند سود بود دیدن آن مشتری . سعدی . آنکه زیان می رسد از وی به خلق فهم نداردکه زیان می کند. سعدی . ◄ قبول خسارت و آسیب نمودن . (ناظم الاطباء). ◄ ضرر وارد آوردن . خسارت رسانیدن : نبندیم اگر بگذری بر تو راه زیانی مکن برگذر بر سپاه . فردوسی . سپاه به سیستان زیانها کردند. (تاریخ سیستان ). از هیچکس یک من کاه نستدند و هیچکس را به یک دانگ زیان نکردند. (تاریخ سیستان ). و لشکر خویش را فرمود که بهیچ جای زیان نکنید. (تاریخ سیستان ). و این سیل بزرگ مردمان را چندان زیان کرد که در حساب هیچ شمارگیر درنیاید. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٢٦٢). ندزدم چیز کس کآن کار موش است زیان کردن مسلمان را ز پنهان . ناصرخسرو. خود چه زیانت کند گربه قبول سگی عمر زیان کرده ای، از تو شود محتشم . خاقانی . ولی هم ببخشایم ای نیکمرد که سود تو ما را زیانی نکرد. سعدی (بوستان ). ◄ ضرر زدن . مضرت رسانیدن . مضر شدن . اذیت رساندن . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). گزند و آسیب رسانیدن : و چون [ نهنگان ] بدین شهر [به شهر بوصیر مصر ] رسند طلسمی کرده اند که ضعیف باشد و هیچ زیان نتواند کردن . (حدود العالم، یادداشت بخط مرحوم دهخدا). مکن بر تن و جان زیان و ستم همی از تو بینم همه باد و دم . فردوسی . شیر نر در کشور ایران زمین از نهیبش کرد نتواند زیان . فرخی . تکمید تر، آن را که سود نکند زیان نکند و خشک آن را که زیان کند زیانی عظیم کند. (ذخیره ٔ خوارزمشاهی ). اگر آید حاجت مردم گرم مزاج را به خوردن این شراب [ شراب سپید تنک ] با آب و گلاب ممزوج کنند تا زیان نکند. (نوروزنامه، یادداشت بخط مرحوم دهخدا). گر گلشکر خوری به تکلف زیان کند ور نان خشک دیر خوری گلشکر بود. سعدی (گلستان ). رجوع به زیان و دیگر ترکیبهای آن شود. ◄ اتلاف کردن . (ناظم الاطباء).