زندیه

زندیه . [ زَ دی ی ِ ] (اِخ ) سلسله ای از پادشاهان ایران که از سال ١١٦٤ - ١٢٠٩ هَ . ق . در بیشتر ممالک ایران سلطنت نمودند. اولین آنها کریم خان وکیل و واپسین لطفعلی خان . (ناظم الاطباء). سلسله ای از پادشاهان که مؤسس آن کریم خان زند بود. سلسله ٔ مزبور پس از قتل نادرشاه از ١١٦٢ -١٢٠٩ هَ . ق . در فارس و افغان سلطنت کرد و بدست آقامحمدخان منقرض شد. افراد این سلسله از این قرارند: ١ - کریمخان . جلوس ١١٦٣ هَ . ق . / ١٧٥٠ م . ٢ - ابوالفتح . جلوس ١١٩٣ هَ . ق . ٣ - علیمراد. جلوس ١١٩٣ هَ . ق . ٤ - محمدعلی . جلوس ١١٩٣ هَ . ق . ٥ - صادق . جلوس ١١٩٣ هَ . ق . ٦ - علیمراد. جلوس ١١٩٦هَ . ق . ٧ - جعفر. جلوس ١١٩٩ هَ . ق . ٨ - لطفعلی . جلوس ١٢٠٣ هَ . ق . وی به سال ١٢٠٩ هَ . ق . مقتول شد. در دوره ٔ کریم خان بیشتر شهرهایی که در قلمرو حکومت او بود معمور و آباد گردید و مخصوصاً شیراز پایتخت وی، بسیار باشکوه بود و بناهای زیبایی از قبیل ارگ کریمخان، بازار وکیل و مسجد وکیل در آنجا ساخته شد. از شاعران این دوره لطفعلی بیگ آذر، سیداحمد هاتف، سلیمان بیگدلی و صباحی نامبردارند. (فرهنگ فارسی معین )... سلسله ٔ زندیه منسوب به زند که نام طایفه ای از الوارفیلی است و این طایفه در حدود قلعه ٔ پری از توابع ملایر سکونت داشته و مقارن فتنه ٔ افغان این طایفه در محل سکونت خود قدرتی یافتند. در اوائل دوره ٔقدرت نادرشاه، باباخان چاپِشلو با تدبیر، بر رؤسای این طایفه دست یافت و جمعی از آنها را کشت و بقیه را به خراسان کوچ داده در حدود ابیورد و درگز سکونت داد. بعد از قتل نادر طایفه ٔ زند تحت سرپرستی کریمخان از هرج و مرج ایام بعد از قتل نادر استفاده کرد و به دعوی سلطنت برخاست ... (از دائرة المعارف فارسی ). سلسله ٔ زندیه مدتی یعنی از ١١٦٣ - ١١٩٣ هَ . ق . / ١٧٥٠ - ١٨٧٩ م . بر تمام ایران به استثنای خراسان حکومت می کردند و این قسمت اخیر را شاهرخ افشاری با اینکه کور و پیر بود، تحت امر خود داشت . پس از مرگ کریمخان قریب دوازده سال بین آقامحمدخان قاجار و شاهزادگان زندیه زد و خورد بود و این کشمکش ها بالاخره به فتح آقامحمدخان منتهی گردید. (طبقات سلاطین اسلام ص ٢٣٠). رجوع به دائرة المعارف فارسی، کتاب کرد و پیوستگی نژادی او ص ٩ و طبقات سلاطین اسلام ص ٢٣٢ و ٢٣٤ شود.