زان معمولی

زان معمولی . [ ن ِ م َ ] (ترکیب وصفی، اِ مرکب ) مهمترین و وافرترین اقسام خانواده ٔ زان است که به فرانسه، فو و فایارد و فوتو است و در گیاه شناسی فاگوس سلفاتیکا نامیده میشود. این درخت زیبا در جنگلها و در نقاط سردسیر شبه جزیره ٔ اسکاندیناوی تا ٥٩ درجه از عرض شمالی بوفور یافت میشود. و همچنین در همه ٔ مناطق معتدل اروپا (تا کنار مدیترانه )، ارمنیه و آسیای صغیر و غیر آن . بلندی این درخت بطور متوسط ٢٠ متر است و گاه نیز به ٤٠ متر میرسد. بالای این درخت سخت انبوه است و سایه ای بزرگ تشکیل میدهد و از این رو جز اندکی نبات در سایه ٔ آن نمیروید. شاخهای آن افقی و بسیار مستقیم و پوشیده از یک پوست صیقلی سنجابی رنگ [ کبود ] روشن است و برگهای آن بیضی شکل، نوک تیزو دارای دمی کوتاه میباشد. میوه ٔ این نوع از زان که از بهترین دانه های روغنی است و بفرانسه فن نامیده میشود مثلث و بطول ١٥ میلیمتر است . در ضخامت شبیه فندق است و برای همه ٔ حیوانات غذائی بسیار لذیذ است و روغن دانه های آن که بطریقه ای خاص گرفته میشود بسیار نیکو و قابل طبخ است و فراوان تر از روغن زیتون است . آتش چوب این نوع از درخت زان دارای حرارتی بیش از حرارت چوب بلوط است و بگفته ٔهرتیک اگر درجه ٔ حرارت چوب بلوط را ١٤٩٧ فرض کنیم آتش چوب زان دارای ١٥٤٠ درجه حرارت است . چوب زان را هرچند بخاطر انقباض و خشکی که دارد در ساختمانها نمیتوان بکار برد ولی برای ساختن کشتی و کلیه ٔ وسائل چوبی که باید در آب قرار گیرد و همچنین برای ساختن چوب تفنگ بکار میرود. (از دائرة المعارف بستانی، زان ). ورجوع به آن کتاب در ذیل کلمه ٔ بلوط و همچنین رجوع به الموسوعة العربیه و گیاهان شمال تألیف دکتر احمد پارسا ج ٢ ص ٢٢٥ شود و نیز رجوع به آلش و زان شود.