راه آهن

راه آهن . [ هَِ هََ ] (ترکیب اضافی، اِ مرکب ) دو خط آهن متوازی که بر آن قطار ماشین حرکت میکند. (فرهنگ نظام ). دو خط آهنی که از جایی بجایی کشیده شود و قطار آهن از آن عبور کند. ریل . تاریخچه ٔ راه آهن در جهان : اولین قطار راه آهن دنیا به سال ١٨٣٢م . بوسیله ٔ مهندس استیفنس انگلیسی بکار افتاد که دو شهر لیورپول و منچستر را بهم مربوط میساخت و خبر آن بسرعت برق در سراسر جهان پیچید ومانند همه ٔ اختراعات و اکتشافات مایه ٔ شگفت و اعجاب جهانیان گردید، زیرا اهمیت و فواید راه آهن از حیث اقتصاد و آبادی کشورها بخوبی روشن است . انقلابی که انشاء راه آهن در گیتی پدید آورد میتوان گفت کمتر ازاهمیت قطب نما در سده های ١٥ و ١٦ نبود. راه آهنهای بزرگ جهان :ایالات متحده ٔ امریکا اول (با ٤٠٠هزار کیلومتر). اتحاد جماهیر شوروی دوم (با ١٢٠هزار کیلومتر). آلمان سوم (با ٦٠هزار کیلومتر). فرانسه چهارم (با ٥٤هزار کیلومتر). طولانی ترین راه آهن جهان راه آهن ماوراء سیبری در اتحاد جماهیر شوروی است که ده هزار کیلومتر درازی آن است، و بعد از آن راه آهن سانتافی پاسیفیک امریکاست که از شمال بجنوب کشیده شده و با طول ٧٤٠٠ کیلومتر دو شهر فیلادلفی و لوس آنجلس را بهم مربوط میسازد. و رجوع به جغرافیای اقتصادی لیستر کلیم و همکاران ترجمه ٔ فتح اﷲ حکیمی ص ١٢٥، جغرافیای اقتصادی کیهان ص ٤٦٨، نشریه ٔ راه آهن ایران مقدمه و ص ٤، جغرافیای جدیداقتصاد ایران و اروپا و امریکا تألیف هیأت مؤلفان ص ٧٥ و ٨٨ و ١٤٨ و کیهان سالانه ١٣٤١ ص ٤٧٢ و ١٣٤٢ ص ١٠١٧ شود. راه آهن ایران : از سال ١٣٠٠ هَ . ق . یک تن فرانسوی بنام «پلوس بوآتال » امتیاز کشیدن خط آهن تهران حضرت عبدالعظیم را بمدت ٩٩ سال از ناصرالدین شاه گرفت و آن را ساخت و سپس شرکت تراموای بلژیکی آن را اداره میکرد و تا چند سال پیش از آن استفاده میشد. طول آن ٨٧٠٠ گز بود.بوآتال سپس راه آهن فرعی بطول ٦٥٠٠ گز بطرف سنگ معدن احداث کرد که براه مزبور می پیوست . در دوران ناصرالدین شاه قراردادها و امتیازنامه هایی با بیگانگان در باره ٔ ایجاد راه آهن بسته شد ولی بجایی نرسید تا در سال ١٣٠٤ هَ . ش . رضاشاه بموجب قانونی که از مجلس گذشت از محل ٣ ریال عوارض قند و شکر بایجاد راه آهن ایران آغاز کرد. البته پیش از این راه آهنهای کوچکی چون راه آهن تهران - شهرری که یاد کردیم، و راه آهن تبریز- جلفا (بوسیله روسها) و راه آهن آمل - محمودآباد (بوسیله ٔ حاج امین الضرب ) و راه آهن ماکو (بوسیله روسها) و راه آهن زاهدان - میرجاوه (بوسیله هندیان ) و راه آهن زاهدان (بوسیله ٔ انگلیسیها) نیز ساخته شده بود ولی گذشته از اینکه برای احتیاجات اقتصادی و حمل و نقل کشورپهناوری چون ایران ناچیز بود بیشتر آنها هم متروک شده بود تا در عهد رضاشاه راه آهن سرتاسری ایران از راه وضع قانون انحصار قند و شکر در تاریخ ١٣٠٤ هَ . ش .و جلب متخصصان آلمانی آغاز گشت، و پس از آن راههای فرعی دیگری بدینسان ساخته شد: راه آهن اهواز - خرمشهر (به طول ١٢٤هزار گز و ١٧ ایستگاه )، راه آهن بندر - گرگان (بطول ٣٤هزار گز)، راه آهن قم - کاشان (بطول ٩٨هزار گز و ١٧ ایستگاه ) و قرار است به راه آهن زاهدان - میرجاوه اتصال یابد. راه آهن سرتاسری دارای پلها و تونل های شگفتی آور و ٩٠ ایستگاه است و طول آن ١٣٩٤هزار گز است . در دوران محمدرضاشاه راه آهن تبریز - شرفخانه (بطول ٨٤هزار گز) و قرار است به راه آهن ترکیه متصل شود. و راه آهن تهران - مشهد بطول ٩٢٦هزار گز و ٤٩ ایستگاه (از شاهرود تا مشهد بطول ٤٩٧هزار گز) و همچنین راه آهن تهران - تبریز (از میانه تا تبریز بطول ٣٠٣هزار گز) تکمیل و چند قطعه راه جدید کشیده شده است . و رجوع به جغرافیای اقتصادی کیهان ص ٤٦٩ و کیهان سالانه ١٣٤١ ص ٤٧١ و کیهان سالانه ١٣٤٢ ص ١٠١٧ و ١٠١٨ و جغرافیای مفصل اقتصادی ایران تألیف آقای مشحون و خزائل و جلایی فر ص ٦٧ و نشریه ٔ راه آهن ایران مقدمه و ص ٤ و ٥ و ٦ شود.