خیاو

خیاو. (اِخ ) شهرستان خیاو در قدیم مشکین شهر ولی مجدداً خیاو نامیده میشود یکی از شهرستانهای استان سوم کشور است و مشخصات آن بشرح زیر می باشد:حدود: از طرف شمال به بخش گرمی (شهرستان اردبیل )؛ از جنوب به مقسم المیاه جبال سبلان ؛ از خاور به شهرستان اردبیل ؛ از باختر به شهرستان اهر. طول این شهرستان از شمال بجنوب سی هزارگز و عرض آن از خاور بباختر ٥١ هزارگز می باشد و مساحت آن ١٥٣٠ هزارگز مربع است . وضع طبیعی : شهرستان خیاو را از نظر طبیعی می توان بدو قسمت تقسیم نمود بدین ترتیب قسمت اول از مشکین باختری تا مشکین خاوری به استثنای آبادیهای جنوبی شهرستان که در دامنه های رشته جبال سبلان واقع شده و اغلب در جلگه قرار دارند و دارای رودخانه های پرآب و آبهای مشروبی و معدنی فراوانند. قسمت دوم دهستان ارشق (که در اصطلاح محلی رضی می گویند) که آبادیهای آن در دره ها و تپه ها واقع است و آبشان منحصر به چشمه ها و رودخانه های کوچک و محلی می باشد که بر اثر بارندگیهای زمستان بوجود می آید بعضی از این آبادیها حتی آب مشروبی خود را از آبادیهای نزدیک خود تأمین می کنند. ارتفاع متوسط کوههای سبلان که سرتاسر جنوب این شهرستان را احاطه کرده است در حدود هزار تا هزار و پانصد گز است و بعلت سردی هوا در دامنه های آن آبادی زیادی وجود ندارد وفقط در تابستان طوایف و ایلات شاهسون و قوچه بیگلو ومغانلو و اجیرلو و عیسی لو و غیره در ییلاقات مخصوص بخود ساکن و در پاییز که سردی هوا شدت پیدا می کند بدههای قشلاقی خود که از خروسلو تا کناره های رود ارس امتداد دارد می روند. رودهای مهم این شهرستان خیاوچای و اوراس و انارچای و هرزندچای می باشد. سازمان اداری خیاو: بزمان سابق این شهرستان بنام مشکین شهر مشهور بودو یکی از بخشهای اردبیل بشمار می آمد ولی طبق سازمان جدید کشور بشهرستان تبدیل یافت و بنام خیاو که دارای یک بخش مرکزی مرکب از سه دهستان بشرح زیر است موسوم گردید: ١ - دهستان مشکین خاوری با ٥٩ آبادی و ٢٢٣٦٢ تن سکنه . ٢ - دهستان مشکین باختری با ٧١ آبادی و ١٩٣٩٤ تن سکنه . ٣ - دهستان ارشق با ١٠١ آبادی و ١٢٢١٠تن جمع کل آبادی ٢٣١ و نفوس آن به اضافه ٔ سکنه شهرستان ٥٩٦٣٠ نفر می باشد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٤).

خیاو. (اِخ ) شهر مرکزی شهرستان خیاو و یکی از شهرستانهای استان آذربایجان شرقی است . این شهر از راه اردبیل در ٢٩٥ هزارگزی شمال خاوری شهر تبریز و از راه اهر در ١٦٨ هزارگزی شمال خاوری تبریز قرار دارد. بنای تاریخی آن منحصر به مقبره ٔسیدجمال الدین در کوچه امامزاده می باشد که عبارت است از یک برج استوانه ای آجری که در آن هفت قبر پهلوی هم قرار دارد که بنا به اظهار اهالی و ریش سفیدان این شهر قبر سید جمال الدین و قبر یاران وی است . داخل این مسجد هفت قبر دیگری است که روی سنگ یکی از قبرها نام سلطان احمد نیکروز حک شده است و مقبره ٔ شیخ حیدر نیز از ابنیه ٔ دوره صفویه بدانجاست جمعیت این شهر ٥٦٦٠ تن است و تقریباً دارای سیصد باب دکان و مغازه می باشد و یک دبستان دخترانه و ده دبستان پسرانه و یک دبیرستان پسرانه بدانجاست . آب آشامیدنی شهر از چشمه هایی است که از کوه سبلان سرچشمه می گیرد و دارای آب گوارا و مطبوع است ولی از رودخانه مشکین چای و خیاوچای نیز استفاده میشود. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٤).