خراب

خراب . [ خ َ ] (ع مص ) ویران شدن . (از منتهی الارب ) (از ناظم الاطباء) (از تاج المصادر زوزنی )(دهار). ◄ (اِمص ) ویرانی . بیرانی . (از منتهی الارب ) (یادداشت بخط مؤلف ) (دهار) : ز مهر و کین تو چرخ و فلک گوهر ساخت که هر دو مایه ٔ عمران شد و اصل خراب . مسعودسعدسلمان . ◄ (اِ) محل مهجور. (ناظم الاطباء). ویرانه . محل خراب شده . مخروبه . بیغوله . ج، اخربه، خرب : بودم حذور همچو غرابی برای آنک همچون غراب جای گرفتم بر این خراب . مسعودسعدسلمان . جغد شایسته تر آمد بخراب . ادیب صابر. خراب عالم و ما جغدوار این نه عجب عجب از آنکه نمانند جغد را بخراب . سوزنی . به سخن در خراب گنج نهد به سخن گنج را خراب کند. خاقانی . زآن بهشتم بدین خراب افکند گم شد از من چو روز گشت بلند. نظامی . آتش بیار و خرمن آزادگان بسوز تا پادشه خراج نخواهد خراب را. سعدی . ♦ امثال : خراب را خراج نباشد . ◄ (ص ) ویران . مقابل آباد. (از برهان قاطع) (از رشیدی ) (از جهانگیری ) (از انجمن آرای ناصری ) (از ناظم الاطباء) (از غیاث اللغات ) (ترجمان علامه ٔ جرجانی ). مقابل معموره : سروبنان کنده و گلشن خراب لاله ستان خشک و شکسته چمن . کسائی . مرا گفت بگیر این و بزی خرم و دلشاد وگر تنت خراب است بدین می کنش آباد. کسائی . شد آن شهر آباد یکسر خراب به سر بر همی تافتی آفتاب . فردوسی . چرا غم خورم زین جهان خراب دمی خوش برآرم ز جام شراب . فردوسی . بدو درنشیند نگردد خراب ز باران و از برف و از آفتاب . فردوسی . دفتر به دبستان بود و نقل به بازار وین نرد بجایی که خرابات خرابست . منوچهری . فرونشانَد آشوبها را و بمیرانَد فتنه ها را و خراب کند علامتهای آنرا. (تاریخ بیهقی ). ای سپرده عنان دل به خطا تنت آباد و دل خراب وجان بی آب . ناصرخسرو. ترسم که زیر پای زمانه ی خراب گر آن باغها خراب شود و آن خانه ها تلال . ناصرخسرو. خراب کرده ٔهر کس تو کرده ای آباد مباد هرگز آبادکرده ٔ تو خراب . امیرمعزی . خرابست آن جهان کاوّل تو دیدی اساس نو کنون نتوان نهادن . خاقانی . دلم ز دست تو آبادگر نمی گردد بیار آتش و در خانه ٔ خراب بریز. خاقانی . مصطفی آمده به معماری که دلم را خراب دیدستند. خاقانی (دیوان ص ٨٧٨). چو من بگذرم زین جهان خراب بشویید جسم مرا با شراب . ؟ ◄ مست . لایعقل . بیخود از شراب . مست طافح . (از برهان قاطع) (از رشیدی ) (از فرهنگ جهانگیری ) (از انجمن آرای ناصری ) (از ناظم الاطباء). سیاه مست . مست مست . (یادداشت بخط مؤلف ) : سوی زر باید رفتن بصبوح خویشتن کردن مستان و خراب . منوچهری . خداوند ما گشته مستی خراب گرفته دو بازوی اوچاکران . منوچهری . دانی که جهان روبخرابی دارد تو نیز شب و روز همی باش خراب . خیام . کس در ده نیست جمله مستند بانگی بده خراب در ده . خاقانی . گاه مستی و گه خرابی تو کس نداند که از چه بابی تو. اوحدی . البلبل یتلو صحف العشاق و النرجس کالعشور فی الاوراق مهتاب و شراب ناب و معشوق خراب ... ؟ (ترجمه ٔ محاسن اصفهان ). ای دریغا گر شبی در بر خرابت دیدمی سرگران از خواب و سرمست از شرابت دیدمی . سعدی (بدایع). عجب نیست بالوعه گر شد خراب که خورد اندر آن روز چندان شراب . سعدی . ایدل آندم که خراب از می گلگون باشی بی زر و گنج بصدحشمت قارون باشی . حافظ. دیریست که در پای خم افتاده خرابیم همسایه ٔ دیوار به دیوار شرابیم . ؟ ♦ امثال : شب آدینه وی مست خراب . ◄ غیرمزروع . ناکشته . بایر : بجایی که بودی زمینی خراب وگر تنگ بودی به رود اندر آب . فردوسی . هرچه جز از شهر بیابان شمر بی بر و بی آب و خراب و یباب . ناصرخسرو. آسمانی است کز گریبان آب بر زمین خراب می چکدش . خاقانی . ◄ شکسته . (یادداشت بخط مؤلف ). ◄ آوار. (یادداشت بخط مؤلف ). ◄ مورد تاخت و تاز واقع شده . تاراج شده . پایمال . منهدم . نابودشده . (از ناظم الاطباء) : وگر آبگیری که باشد خراب از ایران و از رنج افراسیاب . فردوسی . ◄ ضایع. تباه شده . فاسدشده . (از برهان قاطع) (از غیاث اللغات ) (از ناظم الاطباء) : چه می خواهی از این حال خرابم . باباطاهر عریان . گر ننگری این تن خرابم آخر رخ خود نما بخوابم . امیرخسرودهلوی . ◄ شریر. فاسد. ◄ خوار. ذلیل . (ناظم الاطباء). ♦ خراب ساختن ؛ ویران کردن . ویرانه کردن : نسازد همی کشور خود خراب سپاری بمن تاج بی کین و تاب . فردوسی . رجوع به خراب کردن شود. ♦ خراب شدن ؛ ویران گشتن . خراب گردیدن . بایر شدن . مقابل آباد شدن . ویرانه گشتن : شد آن شهر آباد یکسر خراب بسی بر همی تافتی آفتاب . فردوسی . رجوع به خراب گشتن شود. ♦ خراب کردن ؛ ویران ساختن . بیرانه کردن : فرونشانَد آشوبها را و بمیرانَد فتنه ها را و خراب کند علامَتهای آن را. (تاریخ بیهقی ). رجوع به خراب و خراب ساختن شود. ♦ خراب کرده ؛ ویران ساخته . ویرانه کرده : خراب کرده ٔ هر کس تو کرده ای آباد مباد هرگز آبادکرده ٔ تو خراب . امیرمعزی . ♦ خراب گردیدن ؛ خراب شدن . رجوع به خراب گشتن و خراب شدن شود. ♦ خراب گشتن ؛ ویران شدن . ویرانه شدن : یکی جای خواهم که فرزند من همان تا بسی سال پیوند من بدو درنشیند نگردد خراب ز باران و از برف و از آفتاب . فردوسی . وگرنه ملک و دین خراب گردد. _(l٥٠k)_ (مجالس سعدی ص ٢٦).

خراب . [ خ ِ ] (ع اِ) ج ِ خَرَب . رجوع به «خرب » در این لغت نامه شود.

خراب . [ خ َ ] (اِخ ) ابن جبیربن نعمان . وی از صحابیان بود که به سال ٤٠ هَ . ق . در مدینه فرمان یافت و از او نسلی نماند. (از تاریخ گزیده ٔ چ لیدن ص ٢٢٤).