خازنی

خازنی . [ زِ ] (حامص ) خزانه دار بودن . انباردار بودن : او را بخازنی کتب کردی اختیار کت رای خسروانه قوی اختیار باد. مسعود. تا کی از خازنی و خازن احکام خطا کان خطا را خط بطلان بخراسان یابم . خاقانی .

خازنی . [ زِ ] (اِخ ) نام حکیمی است دانشمند. (آنندراج ). عبدالرحمن خازنی معروف بزاهد از علماء ریاضی ورصد در قرن پنجم و ششم است که در سال ٤٦٧ هَ . ق . در مجمع اصلاح تاریخ و تبدیل جلالی حضور داشته در ٥١٣ زیج شاهی را تألیف نموده و در ٥٢٥ کتابی مانند زیج در اوساط کواکب آورده است . از تاریخ وفاتش چیزی بدست نیامد. از تألیفات خازنی «رسالة فی الاَّلات العجیبة» است و اولش این است : «الحمدﷲ الذی انار قلوبنا بنور الاسلام و هدانا الیه بخاتم النبیین محمدالمصطفی علیه السلام . اما بعد فان اﷲ تعالی لما ابدع الاشیاء...» این کتاب مشتمل بر هفت مقاله است در شرح برخی از آلات رصدیه ٔ قدما. ١- در آلت ذات الشعبتین . ٢- ذات التقبتین . ٣- ذات المثلث . ٤- ربع. ٥- آلت انعکاس . ٦- اسطرلاب . ٧-در استخراجات مشخصات فلکیه . در آن کتاب شنبه ٔ ١٢ ربیعالاول ٥٢٥ هَ . ق . را برای مثل اعتدال ربیعی نام می برد و عرض ری را در آنجا ٣٥ درجه و ٤٠ دقیقه ضبط کرده و اوساط کواکب ثابته در آن بسال ٥٠٩ هَ . ق . به اول محرم گذارده شده و ثوابت را رصد نکرده بلکه ١٥ درجه بر مقادیر آنها که در مجسطی است اضافه نموده و اشتباهاً آن را زیج عبدالرحمن خازنی معرفی نموده اند و از مطالعه ٔ این کتاب معلوم میشود که عبدالرحمن خازنی تا سال ٥٢٥ حیات داشت . عبدالرحمن زیجی بنام سنجر پادشاه سلجوقی تألیف کرده که یک نسخه ٔ خطی آن در کتابخانه ٔ واتیکان موجود است و در آن کتاب مانند ادوار سند هند جداولی ساخته است و می نویسد که : «بقوة نظر نافی ادوار السند و هزارات ابی معشر و غیرهما تهیاء لنا استخراج ادوار توافق الحرکات المعتبره و ان کان الوصول الی مثلها غامضاً جداً لکثرة الحسابات فیها» عبدالرحمن خازنی در حدود ٥١٣ برای سنجیدن وزن مخصوص اجسام قانونی وضع کرده که تعقیب میزان ارشمیدس بوده و میزان الحکمه ساخت . و نیز ترازوئی اختراع کرد که از غرائب مکانیک بشمار میرفت و میزانش تا سه رقم اعشار بود و در ٥١٥ ساعت آبی را به نام میزان الساعة ساخت . (از گاهنامه ٔ سیدجلال طهرانی سال ١٣١١ ص ١٨٥ و ١٨٤).