حسدای

حسدای . [ ح َ ](اِخ ) ابن یوسف بن حسدای مکنی به ابوالفضل . یکی از مشاهیر علما و اطبای عرب در اواسط قرن پنجم هجری اندلس . وی از یهود بود و به سرقسطة میزیست و خود را از اولاد موسی میپنداشت و با قاضی اندلسی معاصر بود و قاضی گوید که حسدای در ٤٥٨ هَ . ق . جوانی بود و در طب وتاریخ طبیعی و هندسه و هیأت و موسیقی و سایر فنون مشار بالبنان و در ادبیات عرب و فصاحت و بلاغت فرید عصر خویش بود. (از قاموس الاعلام ترکی ). رجوع به عیون الانباء ج ٢ ص ٤١ و ٥٠ و ٥١ و حلل السندسیة ج ٢ ص ١٦٥ شود.

حسدای . [ ح َ ] (اِخ ) ابن بشروط یا شروط یا شپروت اسرائیلی . یکی از اطباء و گیاه شناسان اندلس به زمان الناصر عبدالرحمان بن محمد صاحب الاندلس بود. صاحب عیون الانباء گوید: ارمانیوس ملک قسطنطنیة ظاهراً به سال ٣٣٧ هَ . ق . برای ناصر عبدالرحمان هدایایی ارسال داشت و از جمله هدایا کتاب دیسقوریدس بود که گیاهان آن را بصورتی عجیب رسم کرده بودند و کتاب تاریخ هروسیس . اولی بزبان یونانی قدیم و دومی بلسان لاتینی و به سال ٣٤٠ هَ . ق . عبدالرحمان از عظیم روم درخواست تا مترجمی برای این کتب بدو فرستد و او نقولای راهب را به قرطبه گسیل داشت و در این وقت در قرطبه دارالملک عبدالرحمان، عده ای از اطباء اهل بحث و تفتیش بودند که حسدای بن بشروط از جمله ٔ آنان و حریص ترین ایشان بعلم و نزدیکترین همه به عبدالرحمان بود. و جمله ٔ این اطباءبا مدد نقولای راهب بر تصحیح ترجمه ٔ استفان بن السبیل که در ایام جعفر متوکل از کتاب دیسقوریدس کرده بود، پرداختند و تمام معضلات کتاب حل و به اسماء عربی گیاهان تطبیق شد، و جز نزدیک ده نام از گیاهان آن کتاب که چندان مهم نبود چیزی مجهول نماند. (نقل باختصار از عیون الانباء ج ٢ ص ٤٧). لکلرک مترجم فرانسوی مفردات ابن البیطار در شرح کلمه ٔ ذوالحیة او را حسدای بن شپروت گفته و گوید یکی از علمای مغرب است و او راست : کتابی در رجال که آن را «م . لوزالو» ترجمه کرده است .

حسدای . [ ح َ ] (اِخ ) ابن اسحاق . یکی از مشاهیر علمای یهود اندلس در دوره ٔ ملوک امویست . وی طبیب الناصرلدین اﷲ حکم بن عبدالرحمان خلیفه ٔ اموی بود. و بواسطه ٔ قدر و اعتباری که نزد حَکَم خلیفه داشت عده ٔ بسیاری کتب عبری از بغداد جلب کرد و با آن کتب دین و آئین فراموش شده ٔ یهودیان اندلس را بدیشان بیاموخت . او اول کس است که در اندلس یهود را تعلیم شریعت و تاریخ کرد و اعیاد آنان را تعیین نمود و پیش از او یهود اندلس برای حساب سال و ابتداء تاریخ و اعیاد به علمای یهود بغداد مراجعه میکردند. ابن ابی اصیبعة گوید: معتن بصناعة الطب و خدم الحکم ابن عبدالرحمان الناصرلدین اﷲ و کان من احبارالیهود متقدماً فی علم شریعتهم، و هو اول من فتح لاهل الاندلس منهم، باب علمهم من الفقه و التاریخ و غیر ذلک و کانوا قبل یضطرون فی فقه دینهم و سنی تاریخهم و مواقیت اعبادهم الی یهود بغداد. فیستجلبون من عندهم عدة من السنین یتعرفون به مداخل تاریخهم و مبادی سنیهم . فلما اتصل حسدای بالحکم و نال عنده نهایة الحظوة توسل به الی استجلاب ماشاء من تألیف الیهود بالمشرق .فعلم حینئذ یهود الاندلس ماکانوا قبل یجهلونه و استغنوا عما کانوا یتجشمون الکلفة فیه . (عیون الانباء).