جامی | هفت اورنگ | خلاصه | یوسف و زلیخا | بخش ۴۴ - وفات یافتن یوسف و هلاک شدن زلیخا از مفارقت وی

زلیخا چون ز یوسف کام دل یافت به وصل دایمش آرام دل یافت به دل خرم، به خاطر شاد می‌زیست ز غم‌های جهان آزاد می‌زیست تمادی یافت ایام وصالش در آن دولت ز چل بگذشت سال‌اش پیاپی داد آن نخل برومند بر فرزند، بل فرزند فرزند شبی بنهاده یوسف سر به مهراب ره بیداری‌اش، زد رهزن خواب پدر را دید با مادر نشسته به رخ چون خور نقاب نور بسته ندا کردند کای فرزند، دریاب! کشید ایام دوری دیر، بشتاب! به دیگر روز، یوسف بامدادان که شد دل‌ها ز فیض صبح شادان به برکرده لباس شهریاری برون آمد به آهنگ سواری چو پا در یک رکاب آورد، جبریل بدو گفتا: «مکن زین بیش تعجیل! امان نبود ز چرخ عمر فرسای که ساید بر رکاب دیگرت پای عنان بگسل ز آمال و امانی! بکش پا از رکاب زندگانی!» چو یوسف این بشارت کرد ازو گوش ز شادی شد بر او هستی فراموش ز شاهی دامن همت بیفشاند یکی از وارثان ملک را خواند به جای خود شه آن مرز کردش به خصلت‌های نیک اندرز کردش به کف جبریل حاضر دشت سیبی که باغ خلد از آن می‌داشت زیبی چو یوسف را به دست آن سیب بنهاد روان آن سیب را بویید و جان داد چو یوسف را از آن بو جان برآمد ز جان حاضران افغان برآمد ز بس بالا گرفت آواز فریاد صدا در گنبد فیروزه افتاد زلیخا گفت کاین شور و فغان چیست؟ پر از غوغا زمین و آسمان چیست؟ بدو گفتند کن شاه جوان‌بخت به سوی تخته رو کرد از سر تخت وداع کلبه تنگ جهان کرد وطن بر اوج کاخ لامکان کرد چو بشنید این سخن از خویشتن رفت فروغ نیر هوش‌اش ز تن رفت ز هول این حدیث، آن سرو چالاک سه روز افتاد همچون سایه بر خاک چو چارم روز شد ز آن خواب بیدار سماع آن ز خود بردش دگر بار سه بار این سان سه روز از خود همی رفت به داغ سینه‌سوز از خود همی‌رفت چهارم بار چون آمد به خود باز ز یوسف کرد اول پرسش آغاز جز این از وی خبر بازش ندادند که همچون گنج در خاکش نهادند نخست از دور چرخ ناموافق گریبان چاک زد چون صبح صادق به سینه از تغابن سنگ می‌زد تپانچه بر رخ گلرنگ می‌زد به سوی فرق نازک برد پنجه ز زور پنجه آن را ساخت رنجه ز ریحان سرو بستان را سبک کرد به چیدن سنبلستان را تنک کرد ز دل نوحه، ز جان فریاد برداشت فغان از سینه ناشاد برداشت «وفادار! وفاداری نه این بود به یاران شیوه یاری نه این بود عجب خاری شکستی در دل من که بیرون ناید الا از گل من همان بهتر کز اینجا پر گشایم به یک پرواز کردن سویت آیم» به یک جنبش از آن اندوه‌خانه به رحلتگاه یوسف شده روانه ندید آنجا نشان ز آن گوهر پاک بجز خرپشته‌ای از خاک نمناک بر آن خرپشته آن خورشیدپایه به خاک انداخت خود را همچو سایه گهی فرقش همی بوسید و گه پای فغان می‌زد ز دل کای وای من وای! زدی آتش به خاشاک وجودم از آن پیچان رود بر چرخ دودم چو درد و حسرتش از حد فزون شد به رسم خاک بوسی سرنگون شد دو چشم خود به انگشتان درآورد دو نرگس را ز نرگس دان برآورد به خاک وی فکند از کاسه سر که نرگس کاشتن در خاک بهتر به خاکش روی خون آلود بنهاد به مسکینی زمین بوسید و جان داد خوش آن عاشق که چون جانش برآید به بوی وصل جانانش برآید حریفان حال او را چون بدیدند فغان و ناله بر گردون کشیدند هر آن نوحه که بهر یوسف او کرد همی کردند بر وی با دو صد درد بشستندش ز دیده اشک‌باران چو برگ گل ز باران بهاران بسان غنچه کز شاخ سمن رست بر او کردند زنگاری کفن چست ز گرد فرقت‌اش رخ پاک کردند به جنب یوسف‌اش در خاک کردند ولی دانای این شیرین حکایت که دارد از کهن‌پیران روایت چنین گوید که با هر جانب از نیل که جسم پاک یوسف یافت تحویل، به دیگر جانبش قحط و وبا خاست به جای نعمت انواع بلا خاست بر این آخر قرار کار دادند که در تابوتی از سنگ‌اش نهادند شکاف سنگ قیراندای کردند میان قعر نیل‌اش جای کردند ببین حیله که چرخ بی‌وفا کرد که بعد مرگش از یوسف جدا کرد یکی شد غرق بحر آشنایی یکی لب‌تشنه در بر جدایی نگوید کس که مردی در کفن رفت، بدین مردانگی کن شیرزن رفت نخست از غیر جانان دیده برکند وز آن پس نقد جان بر خاکش افکند هزاران فیض بر جان و تنش باد! به جانان دیده جان روشن‌اش باد!