تویسرکان

تویسرکان . [ س َ / س ِ ] (اِخ ) قصبه ای است در حوالی و جانب شمالی نهاوند... . (انجمن آرا) (آنندراج ). یکی از بخشهای ولایت ثلاث قدیم (ملایر - نهاوند - تویسرکان ) که اینک از شهرستانهای استان پنجم کشور است . وجه تسمیه ٔ آن از دو کلمه ٔ توی و سرکان ترکیب شده و نام دو قصبه ٔبزرگ قدیمی است . توی شهر فعلی و سرکان نام قصبه ای است در ٦ هزارگزی شمال توی . در حال حاضر قصبه ٔ سرکان همان سرکان نامیده می شود ولی توی به تنهائی گفته نمیشود و کلمه ٔ تویسرکان نام خاص شهر مرکز شهرستان است .شهرستان تویسرکان محدود است : از طرف شمال به کوه الوند، از شمال باختری به بخش اسدآباد شهرستان همدان، از خاور به شهرستان ملایر، از جنوب به شهرستان نهاوند، از باختر به بخش کنگاور شهرستان کرمانشاهان . شهرستان تویسرکان در دره های دامنه ٔ جنوب باختری کوه الوندواقع است و شعبه های مختلف این کوه از هر سمت، شهرستان تویسرکان را فراگرفته است . کوههای خان گرمز، کمرزرد، کلیان و سیاه دره از ارتفاعات این شهرستان بشمار می آیند. رودخانه های مهم آن کرزان رود و خرم رود است . محصول عمده ٔ این شهرستان غلات و میوه و خشکبار و توتون و پنبه و پوست و پشم و چوب و صنایع دستی قالی و قالیچه است . این شهرستان از سه دهستان تشکیل یافته است : ١ - کرزان رود با ٣٦ آبادی و ٤١٠٠٠ تن سکنه . ٢ - خرم رود با ٣٩ آبادی و ١٧٠٠٠ تن سکنه . ٣ - قلقل رود با ٤٠ آبادی و ١٩٠٠٠ تن سکنه . شهر تویسرکان در یکی از دره های باختری و خوش آب و هوای کوه الوند واقع است و ١٥٠٠٠ تن سکنه دارد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٥).