بیم

[ په. ] (اِ.) ترس، خوف.<br>

[ په. ] (اِ.) ترس، خوف.

بیم . (اِ) ثمریست شبیه بِه ْ. به کوچکی و صلب و با زغب بسیار زیاده از به و انطاکی گفته که درخت آن را پیوند از سیب و امرود و یا با نهال بلوط و یا شاه بلوط مینمایند و مانند سایر درختان در همان فصل ثمر میدهد و تا اواسط زمستان میماند. رجوع به مخزن الادویه و تذکره ٔ داود ضریر انطاکی شود.

بیم . (اِ) ترس و واهمه . (برهان ). ترس . (شرفنامه ٔ منیری ). خوف و به لفظ کشیدن و بردن و داشتن و کردن ودادن و آوردن مستعمل است . (از بهار عجم ) (غیاث اللغات ). خوف و ترس . (انجمن آرا) (از آنندراج ) (ناظم الاطباء). واهمه . (ناظم الاطباء). باک . بأس . بددلی . پروا. پرواس . ترس . توحش . جأش . جبن . خشیت . چغر. خوف . خیفه . دهشت . ذعر. رعب . رهب . زلیف . سهم . شکوه . شکوهندگی .فزع . محابا. مخافت . مخشاة. نهار. نهیب . وجس . وجل . وحشت . وهل . هراس . یروع . (یادداشت مؤلف ) : دیوار و دریواس فروگشت و برآمد بیم است که یکباره فرود آید دیوار. رودکی . همه خانه از بیم بگذاشتند دل از بوم آباد برداشتند. فردوسی . دری برنهادند ز آهن بزرگ همه یکسر ایمن شد از بیم گرگ . فردوسی . ببخشیدشان بی کران زرّ و سیم چو آرامش آمد بهنگام بیم . فردوسی . چو دیداندر او شهریار زمن برافتاد از بیم بر وی جشن . سهیلی (از حاشیه ٔ اسدی نخجوانی ). روز رزم از بیم او در دست و در پای عدو کنده ها گردد رکاب و اژدها گردد عنان . فرخی . خدمت سلطان بردست گرفت خدمت سلطان بیم است و خطر. فرخی . عشق رسم است ولیکن همه اندوه دلست خنک آن کورا از عشق نه ترس است و نه بیم . فرخی (از انجمن آرا). ایا ز بیم زبانم نژند گشته و هاژ کجا شد آن همه دعوی کجا شد آن همه ژاژ. لبیبی . صعب چون بیم و تلخ چون غم جفت تیره چون گور و تنگ چون دل زفت . عنصری . از لطیفی که تویی ای بت و از شیرینی ملک مشرق بیم است که رای توکند. منوچهری . درشود بی زخم و زجر و درشود بی ترس و بیم همچو آذرشت به آتش همچو مرغابی بجوی . منوچهری . سلطان مسعود... خلوت کرد با وزیر و آن خلوت تا نماز پیشین کشید و گروهی از بیم خشک میشدند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ١٥٢). گفت این علی تکین دشمنی بزرگست از بیم سلطان ماضی آرمیده بود. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٥٠). بعضی تقرب را از دل و بعضی از بیم . (تاریخ بیهقی ص ٥٥٨). چون ببینم ترا ز بیم حسود خویشتن را کلیک سازم زود. مظفری . درین بیم بودند و غم یکسره که گرشاسب زد ویله ای از دره . اسدی گل کبود که برتافت آفتاب بر او ز بیم چشم نهان گشت در دل پایاب . (از حاشیه ٔ لغت فرس اسدی نخجوانی ). ز بیم آنکه جایی بدتر افتادی ندانستی کت این به زانک ازو رستی . ناصرخسرو. از شاه زی فقیه چنان بود رفتنم کز بیم مار در دهن اژدها شدم . ناصرخسرو. کس نخواند نامه ٔ من کس نگوید نام من جاهل از تقصیر خویش و عالم از بیم شغب . ناصرخسرو. ز بیم لشکر پیری بزندان منغص گشته بر من زندگانی . مسعودسعد. من غنده شدم ز بیم غنده چون خرس بکون فتاده در دام . ابوطاهر خاتونی . زن حجام از بیم جواب نداد. (کلیله و دمنه ). هم ز بیم لمعه ٔ تیغ تو جاسوس ظفر مرگ را در چشمه ٔ تیغ تو پنهان یافته . انوری . زان بیم که ازنفس بمیرد در کام نفس شکسته دارم . خاقانی . جبریل هم به نیمره از بیم سوختن بگذاشته رکابش و برتافته عنان . خاقانی . بیم است از آنکه صبح قیامت برون دمد تاصور آه صبحدمی دردمیده ایم . خاقانی . گر گدا پیشرو لشکر اسلام بود کافر از بیم توقع برود تا در چین . سعدی . در ایام او روز مردم چو شام شب از بیم او خواب مردم حرام . سعدی . ♦ به بیم بودن از کسی ؛ ترسیدن از او : ز ما کس نباشد ازین پس به بیم اگر کوه زر دارد و کان سیم . فردوسی . ببخشیدشان بیکران زر و سیم بدان تا نباشد کسی زو به بیم . فردوسی . میانت به خنجر کنم بر دو نیم دل انجمن گردد از تو به بیم . فردوسی . ♦ بیم آنست که ؛ جای ترس است که . (یادداشت مؤلف ) : بمرند این بچگان گرسنه بر خیر همی بیم آنست که دیوانه شوم ای عجبی . منوچهری . ♦ بیم جان ؛ خطر کشته شدن . احتمال مرگ . امکان موت . (یادداشت مؤلف ) : مرا بیم جانست اگر نیز شاه فرستد به پیغام نزد سپاه . فردوسی . تن آسان نگردد سر انجمن همه بیم جان باشد و رنج تن . فردوسی . بدان نسخت نبشتم که کدخدایش احمد عبدالصمد کرد و مرا سیم و جامه دادند و اگر جز آن نبشتمی بیم جان بود. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٢٧). کار من با سیاحان و قاصدان پوشیده افتاد و بیم جان است . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٢٨). عمال و صاحبان برید را زهره نبود که حال وی بتمامی بازنمایند که بیم جان بود. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٢٢٩). عبدالجبار را متواری بایست شد از بیم جان . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٤١٠). طایفه ای از جهت متابعت پادشاهان و بیم جان پای بر رکنی لرزان نهاده . (کلیله و دمنه ). گفت من مغلوب بودم صوفیان حمله آوردند و بودم بیم جان . مولوی . شکوه تاج سلطانی که بیم جان در او درج است کلاهی دلکش است اما بترک سر نمی ارزد. حافظ. ♦ پر از بیم ؛ آکنده از ترس : دل شهریاران پر از بیم اوست بلای جهان تخت و دیهیم اوست . فردوسی . مرا پیش ازین کیسه پرسیم بود شب و روزم از کیسه پربیم بود. سعدی . ♦ پر از بیم شدن ؛ سخت ترسان شدن . آکنده از ترس گشتن : درفش سپهبد به دو نیم شد دل رزمجویان پر از بیم شد. فردوسی . ♦ پر بیم گشتن ؛ سخت ترسان شدن . آکنده از ترس گشتن : همه شهر یکسر به دو نیم گشت دل مرد بدخواه پربیم گشت . فردوسی . ◄ مقابل امید. (یادداشت مؤلف ) : و اگر... بیم پاداش و عقاب نبود. (سندبادنامه ص ٥). ♦ امید و بیم ؛ رجا و ترس : نه به کس بود امید و بر کس بیم . ابوحنیفه ٔ اسکافی . این است که از برای یک دم در چارسوی امید و بیمیم . خاقانی . ♦ بیم و امید ؛ ترس و رجا.امید و ناامیدی . امیدواری و مأیوسی : چو هوشنگ و تهمورس و جمشید کز ایشان جهان بد به بیم و امید. فردوسی . ۩ درشتی و نرمی . خوف ورجا. ترساندن و امیدوار کردن : و پیغامهای قوی داد و بیم و امید چنانکه رسم است . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ١١٢). بنای خدمت و مناصحت ناپاک ... بر قاعده ٔ بیم و امید باشد. (کلیله و دمنه ). ♦ روز امید و بیم ؛ کنایه از روز رستاخیز. روز قیامت : شنیدم که در روز امید و بیم بدان را بنیکان ببخشد کریم . سعدی . ◄ اندیشه . (یادداشت بخط مؤلف ). ◄ خطر.(ناظم الاطباء) : گفت [ موسی ] ای بیچاره در پس بیمی نه و در پیش امیدی نه چرا گریختی . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٢٠١). ♦ بیم آنست ؛ خطر این هست .این خطر هست . خطر در پیش است : و کنون باز ترا برگ همی خشک شود بیم آنست مرا بشک بخواهد زدنا. ابوالعباس عباسی (از فرهنگ اسدی ).