بهبهان

بهبهان . [ ب ِ ب َ ] (اِخ ) نام شهری است از بلاد فارس ... که در نزدیکی رودخانه ٔ خیرآباد واقع شده است . و آن ولایت بیشتر کوهستانی و رعایای آن طوایف الوارند و آن کوهستانات را کهکیلویه گویند... و از آن شهر علمای معروف برخاسته اند چون از گرمسیرات است نارنج بزرگ ممتاز در آنجا بعمل می آید و پارسی آن بمعنی به از بهتران است . (از انجمن آرا) (آنندراج ). یکی از شهرستانهای ده گانه ٔ استان ششم است که از طرف شمال برودخانه ٔ کارون از باختر به شهرستان اهواز و خرمشهر و از جنوب به خلیج فارس و شهرستان شیراز و از خاور به شهرستان شیراز محدود است . هوای شهرستان بهبهان نسبت به موقعیت محل و بخش ها متفاوت است . بدین ترتیب که هوای شهر بهبهان با حومه و بخش بویراحمد گرم سیری است و بخش آغاجاری و گچساران گرمسیر و بخش کهکیلویه سردسیر است . آب مصرفی این شهرستان از رودخانه ها و چشمه سار تأمین میشود و چون اغلب ارتفاعات شهرستان دارای معادن گچ است لذا آب آشامیدنی آنها دارای املاح و سنگین می باشد. این شهرستان را ارتفات زیادی احاطه نموده که قسمت عمده ٔ آن در قسمت شمالی شهرستان واقع و مهم ترین آنها بقرار زیر است : ١-کوه پس شانه به ارتفاع ٣٣٢٠ گز. ٢- کوه سردوک به ارتفاع ٣٠٢٥ گز. ٣- کوه سفید به ارتفاع ٢٧٧٠ گز. مهمترین رودخانه های شهرستان رودخانه ٔ مارون است که از کویر کوه و کوه لخت ده سرچشمه گرفته و پس از مشروب نمودن آبادیهای زیادی از شهر بهبهان گذشته و در محل قامه شیخ با رودخانه ٔ رامهرمز یکی شده و پس از عبور از خلف آباد در باختر بندر معشور به خلیج فارس منتهی میگردد. ٢- رودخانه ٔ خیرآباد که از ارتفاعات چلخور سرچشمه گرفته پس از مشروب نمودن خیرآباد و دهستان زیدون برودخانه ٔ هندیجان ملحق و پس از عبور از ده ملا و هندیجان به خلیج فارس میریزد. سازمان اداری شهرستان بهبهان دارای چهار بخش است . ١- بخش حومه ٔ شهرستان دارای دو دهستان مرکزی وزیدون . ٢- بخش گچساران که از دو دهستان زیر کوه باشت بابوئی و پشت کوه باشت بابوئی تشکیل شده است . ٣- بخش آغاجاری که فقط از لحاظ وجود نفت حائز اهمیت است و فاقد قراء و قصبات است ولی جمعیت آن قابل ملاحظه و عموماً کارگر شرکت نفت می باشند. ٤- بخش کهکیلویه که از ده دهستان بشرح زیر تشکیل شده : ١- دهستان بویراحمد گرمسیر. ٢- دهستان بویراحمد سرحدی . ٣- دهستان بویراحمد سردسیر. ٤- دهستان بهمئی گرم سیر. ٥- دهستان بهمئی سردسیر. ٦- دهستان بهمئی سرحدی . ٧- دهستان طیبی گرم سیر. ٨- دهستان طیبی سرحدی . ٩- دهستان چرام . ١٠- دهستان دشمن زیاری .جمع قراء این شهرستان ٤٩٧ آبادی کوچک و بزرگ و جمعیت آن در حدود ١٥٥ هزار تن با نفوس شهر بهبهان است . آثار باستانی این شهرستان بشرح زیر است : ١- در شهر بهبهان بنای چندین امامزاده دیده می شود که از همه مهمتر بنای امام زاده شاه فضل است که می گویند برادر حضرت رضا (ع ) می باشد و ظاهراً بقعه ٔ آن در حدود یکهزار سال پیش بنا شده است . ٢- بین برازجان و رام هرمز خرابه هایی وجود دارد که به عقیده ٔ کارشناسان مربوط به عهد ساسانیان است . ٣- در ارجان خرابه هایی وجود دارد که مربوط به عهد ساسانیان است . ٤- بین اسک و ارجان نیز خرابه هائی موجود است که مربوط به عهد ساسانیان است . ٥- در خیرآباد محل معروف به چهار طاق باقی مانده ٔ ابنیه ٔ ساسانیان مشاهده میشود. ٦- در میدان نفت محلی را بنام معبد دوره اشکانی نام می برند. معادن : در این شهرستان معادن نسبتاً مهمی بشرح زیر دیده میشود. ١- دربخشهای گچساران و آغاجاری و حومه ٔ بهبهان معدن نفت موجود است که بوسیله ٔ شرکت نفت ایران و انگلیس بهره برداری می شد. ولی اکنون بوسیله ٔ شرکت ملی نفت ایران بهره برداری میشود. ٢- در اغلب کوه های این شهرستان معدن گچ موجود است . ٣- در ارتفاعات تجک و بعضی از ارتفاعات بخش کهکیلویه معادن گوگرد دیده میشود که هنوز بهره برداری نشده است . ٤- سنگ جهت تهیه ٔ سیمان در کوههای بیلوان، ماهرو، چشم سیاه وجود دارد. ٥- در محلهای تنگ تکا، تنگ دورق و تنگ سبق معدن سنگ مومیائی یافت میشود. بخش حومه ٔ بهبهان از ٥٧ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده . جمعیت آن در حدود پانزده هزار نفر است . اکثر قراء بخش در طول رودخانه ٔ مارون و خیرآباد واقع است . قراء مهم آن عبارتند از: دودانگه کردستان کیکاوس، نشان و یازنان . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٦). جمعیت حوزه ٔ بهبهان ١٧٤٤١٥ تن و مرکز آن شهر بهبهان است که ٢٩٨٨٦ تن جمعیت دارد. (از فرهنگ فارسی معین ). و رجوع به ماده ٔ بعد شود.

بهبهان . [ ب ِ ب َ ] (اِخ ) شهر بهبهان در ٣٤٩ هزارگزی جنوب خاوری اهواز واقع شده است . سکنه ٔ آن در حدود ٢٤هزار تن است و یکی از شهرهای قدیمی کشور میباشد. قبل از تسلط اعراب یکی از پنج قسمت ناحیه شیراز بنام کوره قباد موسوم بوده که حکومت نشین آن را اره کان یا اره جان می نامیده اند (١٢ هزارگزی بهبهان ) و بعدها اهالی از اره جان یا ارغون به محل فعلی انتقال یافته اند. ازآثار شهر قدیمی خرابه ای در کنار رودخانه ٔ مارون باقی است، که گویا حمام بوده و وسعت این شهر در حدود چهارهزار متر مربع است راه های شوسه ٔ آغاجاری بهبهان، گچ ساران بهبهان و بهبهان آرو از این شهر می گذرد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٦). نام قدیم آن ارجان است . ورجوع به ماده ٔ قبل و شدالازار ص ٢٤٥ و مرآت البلدان ج ١ص ٣٠٦ و جغرافیای غرب ایران ص ٦١، ٦٢، ٨٩، ٩١، ١٠٢، ١٧٢، ١٨٣، ١٨٥، ١٨٦، ١٨٧، ٢٢٧، ٣٠١، ٣٠٦ و ٣٢٦ شود.