بخشاییدن

بخشاییدن . [ ب َ دَ ] (مص ) رحم کردن . جوانمردی کردن . تفضل کردن . (ناظم الاطباء). رحمت آوردن . رحم کردن . ترحم کردن . عفو کردن . (از یادداشتهای مؤلف ) : ببخشای بر نوجوانی ّ من بدین بازوی خسروانی ّ من . فردوسی . ز مردی ببخشای بر جان خویش که هرگزْت ناید چنین کار پیش . فردوسی . همی بگسلد زآرزو جان اوی ببخشای بر چشم گریان اوی . فردوسی . مرا نیست این خرم آن را که هست ببخشای بر مردم تنگدست . فردوسی . بر همه گیتی او را بگمار وانگهی بر همه گیتی بخشای . فرخی . ببخشایی تو طوطی را از آن کو می سخن گوید تو گر نیکو سخن گویی ترا ایزد نبخشاید؟ ناصرخسرو. نه از حشمت محتشمان باک دارد نه بر ضعیفی بیچارگان ببخشاید. (از قصص الانبیاء ص ٢٤٣). که دوستدار من از من گرفت بیزاری بلی و دشمن برمن همی ببخشاید. مسعودسعد. ولی را گر عطا باید عدو را گر خطا افتد خدا و خلق داند کان ببخشد وین ببخشاید. سیدحسن غزنوی . به ولی و عدو عطا و خطا هم ببخشی و هم ببخشایی . سیدحسن غزنوی . که شاها بیش ازینم رنج منمای بزرگی کن بخردان بر ببخشای . نظامی . ببخشایش جانور کن بسیچ بناجانور بر مبخشای هیچ . نظامی . هر که بر خویشتن نبخشاید گر نبخشد کسی برو شاید. سعدی (گلستان ). آنکه جان بخشید و روزی داد و چندین لطف کرد هم ببخشاید چو مشتی استخوان بیند رمیم . سعدی (طیبات ). پدر گفت ای پسر ترا در این نوبت فلک یاری کرد... که صاحبدولتی در تو رسید و بر تو ببخشایید . (گلستان ). ای بارخدای عالم آرای بر بنده ٔ پیر خود ببخشای . سعدی (گلستان ). اگربر من نبخشایی پشیمانی خوری آخر بخاطر دار این معنی که در خدمت کجا گفتیم . حافظ. ایا پر لعل کرده جام زرین ببخشا بر کسی کش زر نباشد. حافظ. بر سستی و پیریم ببخشای بر عجز و فقیریم ببخشای . جامی . ◄ عفو کردن . درگذشتن . درگذشتن از گناه : مگر شاه با مهر پیش آیدش ببخشد گناه و ببخشایدش . (گرشاسب نامه ). چون در کان جود بگشاید گنج بخشد گناه بخشاید. نظامی . ◄ بخشیدن . انعام کردن . (ناظم الاطباء). بخشاییدن در محل ترحم و عفو مستعمل است لیکن بمعنی جود و کرم هم بندرت استعمال کرده اند. (از غیاث اللغات ) : کسی کو ندیده بجز کام و ناز بر او برببخشای روز نیاز. فردوسی . خور و پوش و بخشا و راحت رسان نگه می چه داری برای کسان . سعدی (بوستان ). ◄ دریغ کردن .(یادداشت مؤلف ). مضایقه کردن : گر این آرزو شهریار جهان نبخشاید از ما کهان و مهان ز گیتی بر او بر کنند آفرین که بی اومبادا زمان و زمین . فردوسی . چنان چون گمان من است آب سرد نبخشایی از من ایا رادمرد. فردوسی (از یادداشت مؤلف ). چرا شد رخش من با من گرفتار که رخشم نیست همچون من گنهکار اگر بخشایی از من بستر و کاه چرا گیری از او مشتی جو و کاه . (ویس و رامین ). بکام دل زیم با تو همه سال نبخشایم ز تو جان و دل و مال . (ویس و رامین ). کم آزار است و بر مردم فروتن مر او را لاجرم کس نیست دشمن چرا دشمن بود آنرا که جانش نمی بخشاید از خواهندگانش . (ویس و رامین ). چه رنج آید ازین بتّر به رویم که تو گویی دریغ است از تو کویم چرا بخشایی از من رهگذاری که این ایوان موبد نیست باری سزد گر سنگدل خوانْدت دشمن که راه شایگان بخشایی از من گذار شهر و راه دشمن و دوست ز یار خود ببخشودن نه نیکوست . (ویس و رامین ). زلیخا بنادیده بد مهرور بدیدار یوسف چراغ بشر فرستاده بد کس بنزد عزیز بدو گفت کز وی نبخشای چیز. شمسی (یوسف و زلیخا). و رجوع به بخشاییدن شود.