باباتنبکتی

باباتنبکتی . [ تَم ْ ب َ ] (اِخ ) تمبقطی . ابوالعباس احمدبابابن احمدبن عمربن محمد اقبت الصنهاجی السودانی معروف به بابا (٩٦٣ - ١٠٣٢ هَ . ق .) او راست : کتاب نیل الابتهاج ذیل الدیباج و تکملة کنایة المحتاج . وی ازمردم سودان نیست بلکه از صنهاجه از قبیله ایست که آنرا مسوفة گویند. وی در طلب علم کوشید و نحو را نزد عم خود ابوبکر شیخ الصالح آموخت و تفسیر و حدیث و فقه و اصول و عربیت و بیان و تصوف و جز آن را نزد علامه ٔبغیع فراگرفت و سالها ملازمت او داشت و نزد پدر خویش حدیث و منطق را سماع کرد و نزد طلاب شهرت یافت . و عده ای از کتب که شماره ٔ آنها بر چهل بالغ شود تألیف کرد و مردم و بزرگان طلاب گرد او جمع می آمدند و ملازمت او اختیار میکردند و قاضیانی مانند ابوالقاسم بن ابی النعیم و ابوالعباس بن القاضی نزد او قرائت کردند، و مکرر برای فتوی تعیین شد. وی در تنبکتو بسال ١٠٣٢ و به قولی بسال ١٣٠٦ هَ . ق . درگذشت . از مصنفات اوست : ١ - ارشادالواقف لمعنی نیةالحالف . ٢- افهام السامع بمعنی قول الشیخ خلیل فی النکاح بالمنافع. ٣ - انفس الاعلاق فی فتح الاستغلاق من فهم کلام خلیل فی درک الصداق . ٤ - فتح الرزاق فی مسألةالشک فی الطلاق . این رسایل در فاس در مجموعه ای بسال ١٣٠٧ هَ .ق . طبع شده است . ٥ - ترجمه ٔ خلیل بن اسحاق مالکی ازکتاب تکملة الدیباج نقل شده و در مقدمه ٔ کتاب المختصر در فقه تألیف شیخ خلیل بن اسحاق . ٦ - نیل الابتهاج بتطریزالدیباج، و آن ذیل بر کتاب الدیباج المذهب فی معرفة علماءالمذهب تألیف ابن فرحون یعمری است و آن در سال ١٠٠٥ هَ . ق . در شهر مراکش از غرب اقصی بپایان رسید و در فاس بسال ١٣١٧ هَ . ق . چاپ شد و نیز درهامش الدیباج المذهب در مصر به سال ١٣٢٩ - ٣٠ طبع شده است . (معجم المطبوعات ج ١ ستون ٣٧٩ - ٣٨٠).