اطریش
/vâže/
لغتنامه دهخدا ـ ویرایش دوم
اطریش . [ اُ ] (اِخ ) . اُتریش نام یکی از ممالک فرنگ است و نام دیگرش آستریا و نمسه است . (فرهنگ نظام ). مأخوذ از فرانسه، اتریش . نمسه . (ناظم الاطباء). و در ذیل اتریش آرد: یکی از ممالک فرنگستان که نمسه نیز گویند. (ناظم الاطباء). کشوری است جمهوری واقع در ناحیه ٔ کوهستانی اروپای مرکزی بدرازای ٣٦٠ میل و پهنای ١٦٠ میل . از سوی مغرب به سویس و لیختن اشتاین و از مشرق وجنوب شرقی به مجارستان محدود است، زاویه ٔ شمال غربی آن به دریاچه ٔ کنستاس پیوسته است و از جنوب نیز به کشور سویس و رشته کوههای آلپ و ایالت ونیز ایتالیا محدود است، در شمال اطریش سرزمین باویر (جمهوری فدرال آلمان ) و در شمال شرقی آن کشور چکسلواکی واقع است، در مرزهای کشور اطریش رشته کوههای کارنیک آلپ و بخشی از کوههای کاراوانکا قرار دارد. در مجاورت خاک سویس دولومیت و نیز کشور یوگسلاوی و کوههای اواتزتال آلپ و ویلداشپیتزه به ارتفاع ١٢٣٠٩ پا واقع است . پایتخت اطریش شهر وین است و مساحت آن کشور ٣٢٣٦٩ میل مربع وجمعیت آن ٧٠٤٩٠٠٠ تن (برحسب آمار سال ١٩٥٩ م . سازمان ملل ) است . درفش آن سه بخش افقی برنگهای سرخ، سفید و سرخ است و واحد پول آن شیلینگ می باشد. اطریش جنگلهای فراوانی دارد که بیشتر آنها را درختان کاج تشکیل میدهد. مهمترین رود آن کشور دانوب است، رودهای دیگری نیز دارد که در برخی از آنها دستگاههای هیدروالکتریک تأسیس گردیده است . کشور اطریش هم دارای محصولات کشاورزی فراوان و هم دارای صنایع مترقی است . سرزمین اطریش از آن پس که بسال ١٢٧٨ م . به تصرف خاندان هاپسبورگ درآمد و آنگاه ترکها بدان حمله کردند (١٥٢٩ و ١٦٨٣ م .) صحنه ٔ تحولات و پیکارهای گوناگون واقع شده تا آنکه پس از جنگ جهانی نخستین تجزیه شد و در سال ١٩١٨ م . تبدیل به یک کشور جمهوری مرکب از ٩ ایالت گردید. در فاصله ٔ دو جنگ جهانی تاریخ سیاسی اطریش شاهد شورشها و کشمکشهای فراوانی بود چنانکه سوسیالیستها خواهان تحولات و تغییرات اقتصاد سوسیالیستی بودند و در این راه فعالیت می کردند. این کوششها و تبلیغات در سال ١٩٣٤ همراه با شیوه های صنفی یکنواخت بوسیله ٔ صدراعظم انیگلبرت دولفوس از بین رفت . دولفوس در ٢٥ ژوئیه ٔ ١٩٣٤ بدست توطئه گران نازی کشته شد. آدولف هیتلر پیشوای آلمان در ١٣ مارس ١٩٣٨ اطریش را اشغال کرد و همبستگی و پیوستگی آنرا به خاک آلمان اعلام داشت . در سال ١٩٤٥ حکومت اطریش مجدداً جمهوری گردید و هنگامی که این کشور بوضع پیشین خود بازگشت مانند سابق مرکب از ٩ ایالت شد. دکتر کارل ریز (متوفی ١٩٥٠) در سال ١٩٤٥ پس از آنکه استقلال اطریش توسط متحدین تضمین شد به ریاست جمهوری حکومت ایالتی اطریش رسید. در ١٥ مه ٔ سال ١٩٥٥ سرانجام و برغم سهل انگاریهای دولت روسیه با بستن قراردادی دوباره استقلال خود را بازیافت، این پیمان اطریش را به حدود مرزهای اول ژوئن ١٩٣٨ بازگردانید و آنرا کشوری بیطرف و ممنوع از همبستگی سیاسی و اقتصادی با آلمان و مکلف به پشتیبانی از مؤسسات دمکراتیک وبرانداختن تشکیلات و اصول امپراتوری نازیستی ساخت . فرهنگ و مذهب : مذهب رسمی اطریش کاتولیک رمی است . تحصیلات مقدماتی رایگان و بین ٦ تا ١٤ سالگی اجباری است . چند دانشگاه در شهرهای گراتس، وین و اینس بروک تأسیس گردیده است . اطریشیها بیشتر بزبان آلمانی گفتگو میکنند. نیروی دفاعی : اطریش نمیتواند دارای سلاح اتمی یا سلاحهای دیگر تهاجمی باشد. گارد مرزی آن را تعداد ٦٠٠٠ سرباز بوجود می آورد. بموجب پیمان ١٩٥٥ اطریش دارای ارتشی مرکب از ٥٣٠٠٠ تن گردید.اطریش با ایالات متحد آمریکا یک قرارداد عدم تعرض دوجانبه منعقد ساخته است . (از کیهان سالانه ٔ ١٣٤١ هَ . ش .).
واژگان فارسی سره واژهدان
اتریش