اصیل الدین

اصیل الدین . [ اَ لُدْ دی ] (اِخ ) عبداﷲ حسینی .خواندمیر در حبیب السیر نام وی را در ذیل سادات و مشایخ و علمای زمان سلطان حسین میرزا بایقرا (٨٦٣ - ٩١٢هَ . ق .) بدین سان آورده است : امیر سید اصیل الدین عبداﷲ حسینی و او را به صفتهای اصالت و وفور جلالت و قدمت دودمان و فزونی پارسایی و دینداری و پرهیزگاری ستوده و از دیگر عالمان و بزرگان برتر شمرده و هم او را در دانشهای تفسیر و حدیث و انشا و فن تألیف بی همتا دانسته است . سپس گوید: وی در روزگار سلطنت سلطان حسین میرزا از شیراز که وطن اصلی بود به هرات رفت و در آنجا اقامت گزید و هفته ای یک بار در مدرسه ٔ گوهرشادآغا به موعظه و ارشاد مردم می پرداخت و در هر ماه ربیعالاول درباره ٔ میلاد حضرت پیامبر (ص ) خطابه ایراد میکرد. او راست : کتاب درج الدرر که مشتمل بر سیر حضرت پیامبر است . و رساله ٔ مزارات هرات . وی در ١٧ ربیعالاَّخر سنه ٔ ثلث و ثمانین و ثمانمائه (٨٨٣ هَ . ق .) درگذشت و سلطان حسین میرزا فرمان داد وظیفه و مستمری او رابه فرزندانش اعطا کنند. (از حبیب السیر چ خیام ج ٤ ص ٣٣٤). و در ص ٣٥٩ همان جلد در ذیل احوال امیر جمال الدین عطأاﷲ می نویسد: و آن حضرت مانند عم بزرگوار خویش امیر اصیل الدین در علم حدیث بی نظیر آفاق گشته اند. و در حواشی «از سعدی تا جامی » بقلم آقای حکمت نیز کتاب درج الدرر فی سیر خیرالبشر را به سید اصیل الدین عبداﷲ الحسینی الدشتکی الشیرازی الهروی نسبت داده و نوشته اند: متوفی سنه ٔ ٧٨٣ هَ . ق . و این شخص مؤلف رساله ٔ مزارات هرات است و سید اصیل الدین از سلسله ٔ رفیعه ٔسادات دشتکی شیرازی است ... آنگاه می نویسد: و این سید و برادرزاده ٔ او در زمان ابوسعید گورکان از شیراز بهرات مهاجرت کرده اند. و در ذیل معرفی روضة الاحباب می نویسد: تألیف برادرزاده ٔ سید اصیل الدین سابق الذکر موسوم به میرجمال عطأاﷲبن فضل اﷲ الحسینی الدشتکی الشیرازی الهروی . سپس به حبیب السیر ج ٣ جزو ٣ صص ٣٣٥ - ٣٤٨ و مجالس المؤمنین قاضی شوشتری مجلس پنجم ص ٢٢٧ و روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات ص ٤٦٩ و امل الآمل فی علماء جبل عامل رجوع داده اند. (از سعدی تاجامی ص ٤٧٢). و قاضی نوراﷲ در ص ١٣٣ مجالس المؤمنین چ قدیم تهران تاریخ وفات اصیل الدین را هفدهم ربیعالاول سنه ٔ ثلاث و ثمانمائة (٨٠٣ هَ . ق .) نوشته و گوید در زمان سلطان ابوسعید از دارالملک شیراز که وطن اصلی آن جناب است به هرات تشریف آورده و هفته ای یک بار در مدرسه ٔ مهدعلیا گوهرشادآغا به موعظه و نصیحت خلایق میپرداخت و دو کتاب درج درر و رساله ٔ مزارات هرات رابه وی نسبت میدهد و در شرح حال امیر جلال الدین عطاء المحدث الدشتکی الشیرازی اصیل الدین را مانند خواندمیر که مأخذ اصلی است عم جمال الدین میداند و تصریح نکرده است که با عم خود مهاجرت کرده است . و در فهرست کتابخانه ٔ اهدائی سیدمحمد مشکوة گردآورده ٔ ع . منزوی ج ٢ ص ٥٨٢ نیز که به تفصیل درباره ٔ این خاندان گفتگو شده است ننوشته اند اصیل الدین و برادرزاده ٔ او با هم به هرات مهاجرت کرده اند بلکه آورده اند: برادر پدر او (جمال الدین ) اصیل الدین عبداﷲ دشتکی شیرازی (١٧ ربیعالاول ٨٨٣ هَ . ق .) نگارنده ٔ مزارات هرات میباشد که در روزگار سلطان ابوسعید گورکان (٨٥٥ - ٨٧٣ هَ . ق .) ازشیراز بهرات آمد. و باری آنچه مسلم است تاریخ وفات وی که در حاشیه ٔ «از سعدی تا جامی » ٧٨٣ ضبط شده صحیح نیست و ممکن است غلط چاپی باشد که به تصحیح آن توفیق نیافته اند. همچنین تاریخ ٨٠٣ که در مجالس المؤمنین آمده نیز با تاریخ حبیب السیر ٨٠ سال اختلاف دارد و درست نیست، چه گذشته از اینکه حبیب السیر یا مأخذ اصلی صحیح تر بنظر میرسد اگر اصیل الدین در ٨٠٣ درگذشته باشد چگونه وی در روزگار سلطان ابوسعید که از ٨٥٥ تا ٨٧٣ هَ . ق . سلطنت میکرده به هرات آمده است . احتمال هم نمیرود که تاریخ وفات این اصیل الدین با تاریخ وفات اصیل الدین عبداﷲبن علی بن ابی المحاسن شیرازی اشتباه شده باشد زیرا این اصیل الدین در ٦٨٥ درگذشته است .

اصیل الدین . [ اَ لُدْ دی ] (اِخ ) محمدبن مظفر عقیل . بانی مدرسه ٔ اصیلیه ٔ دهوک بخارج شهر یزد بود که در نیمه ٔ اول قرن هشتم هجری میزیست . (از تاریخ یزد به اهتمام ایرج افشار). و رجوع به اصیلیه شود.

اصیل الدین . [ اَ لُدْ دی ] (اِخ ) محمد شیرازی . از کبار مشایخ و عرفا بوده و در سال ٦١٨ هَ . ق . درگذشته و در قریه ٔ بلیان در یک فرسنگی سمت جنوب کازرون مدفون است . (از آثار عجم ص ٣٢٦ از ریحانةالادب ج ١ ص ٨٧).