اصبهانی

اصبهانی . [ اِ ب َ ] (اِخ ) عمادالدین کاتب اصفهانی وزیر، معروف به ابن اخی العزیز (صاحب تکریت )، مکنی به ابوعبداﷲ محمدبن صفی الدین ابی الفرج محمدبن نفیس الدین ابی الرجا حامد. (٥١٩ - ٥٩٧ هَ . ق .) در اصفهان متولد شد و در آن شهر پرورش یافت و آنگاه به بغداد رفت و مدتی در مدرسه ٔ نظامیه فقه بیاموخت و در خلاف (جدل و مناظره ) و فنون ادب مهارت یافت و به بغداد در نزد وزیر عون الدین یحیی بن هبیرة تقرب یافت و او عمادرا به نظارت بصره و آنگاه واسط گسیل کرد و سپس به دمشق انتقال یافت و در آن هنگام سلطان دمشق ملک عادل نورالدین بود و امیرکبیر نجم الدین ایوب والد صلاح الدین ایوبی او را بشناخت و او عموی عماد عزیز را از قلعه ٔ تکریت میشناخت، از اینرو نسبت به وی احسان کرد و او را گرامی داشت و بر دیگر اعیان و افاضل امتیاز بخشید. سلطان صلاح الدین نیز از سوی پدر او را میشناخت واو صلاح الدین را در آن هنگام در دمشق مدح کرد. باری عماد در دمشق درگذشت و در مقابر صوفیه در خارج باب النصر مدفون شد. گویند روزی وی قاضی فاضل را که بر اسبی سوار بود ملاقات کرد و گفت : سر فلاکبا بک الفرس . فاضل گفت : دام علاالعماد، و جمله های هر دو را میتوان بصورت مقلوب هم خواند. او راست : ١ - زبدةالنصرة و نخبةالعصرة، و آن مختصر نصرةالفترة و عصرةالقطرة فی اخبارالدولة السلجوقیة است که فتح بن علی بنداری اصفهانی آنرا مختصر کرده است (لیدن ١٧٨٩ م .) ٥٠ و ٣٢٤ صفحه از دو نسخه ٔ اکسفورد و پاریس، دارای فهرست نامهای کسان و ملتها و شهرها و جز آنهاست و پس از آن مقدمه ای بزبان فرانسه بقلم هوتسما بدان افزوده شده است و در مطبعه ٔ موسوعات مصر (١٣١٨ هَ . ق . / ١٩٠٠ م .) بنام تاریخ دولة آل سلجوق من انشاء الامام عمادالدین ... به اختصار شیخ امام فتح بن علی بن محمد بنداری اصفهانی، طبع شده است . ٢ - الفتح القسی فی الفتح القدسی، و برخی آن را بنام الفتح القدسی فی الفتح القدسی آورده اند. و صاحب کشف الظنون آنرا بنام القدح القسی فی الفتح القدسی خوانده است و گوید در دو مجلد باشد، مؤلف آن عمادالدین بن محمد کاتب اصفهانی است . و در آن از سال ٥٨٣ هَ . ق . آغاز کرده است . ممدوح وی در خطبه ٔ کتاب ناصرالدین احمدبن المستضی ٔ باﷲ العباسی و سلطان صلاح الدین یوسف است . و این نام در پشت کتاب مسطور است ولی وی گوید: آنرا الفتح القدسی نامیدم و بر قاضی فضل عرضه کردم . وی به من گفت آنرا بنام الفتح القسی فی الفتح القدسی موسوم کن . (کشف الظنون ). این کتاب به اهتمام مسیو لندبرگ فرانسوی در لیدن (١٨٨٧ - ١٨٨٨ م .) در ٥٩٤ صفحه طبع شده است و دارای مقدمه ای بزبان فرانسه میباشد، و هم در مصر در مطبعه ٔ موسوعات بسال ١٣٢١ هَ . ق . در ٣٧٤ صفحه چاپ شده است . (از معجم المطبوعات ). و رجوع به عماد کاتب شود.

اصبهانی . [ اِ ب َ ] (اِخ ) محمدبن ابراهیم بن علی بن عاصم اصفهانی ابوبکر مقری . (٣٨١- ٤٦٦ هَ . ق .) محدث بود. او راست : اربعین در حدیث .المعجم الکبیر. (از اسماءالمؤلفین ج ٢ ستون ٧٣).

اصبهانی . [ اِ ب َ ] (اِخ ) علی بن حمزةبن عمارةبن حمزةبن یساربن عثمان ابوالحسن اصبهانی (عثمان پدر ابومسلم خراسانی بود). از ادیبان اصفهان بود و بسال ٣٧٥ هَ . ق . درگذشت . او راست : فقرالبلغاء. المختار من شعر عامةالشعراء. قلائدالشرف فی مفاخر اصبهان و اخبارها. کتاب الشعر. (از اسماءالمؤلفین ج ١ ستون ٦٧٣).