اسپارته

اسپارته . [ ] (اِخ ) شهریست در ولایت قونیه و مرکز سنجاق حمید، در طرف شمال غربی این ولایت، در دامنه ٔ شمالی کوه دوراس، در ١٨٠ هزارگزی غربی شهر قونیه و در ١١٥ هزارگزی شمالی اسکله ٔ انطالیه، در ٣٨ هزارگزی جنوب غربی دریاچه ٔ اکردیر. موقع بسیار زیبا و فرح انگیزی دارد در ارتفاع ٩٨٨ گز. عرض شمالی آن ٣٧ درجه و ٤٥ دقیقه و ٢٠ ثانیه و طول شرقی ٢٨ درجه و ٤ دقیقه و ١٧ ثانیه است . هوای بسیار لطیف و باغ و باغچه های فراوان دارد. عدّه ٔ نفوس قریب به ١٧٠٠٠ تن باشد از اینان فقط ٤٥٠٠ تن نصارای ترک زبان و بقیه مسلمانانند در اندرون شهر ١٤ جامع موجود است . هفت باب از اینها با مناره و بقیه بی مناره اند و نیز ٦٤ مسجد و دو مدرسه یک کتابخانه ٔ عمومی ٣٧٧ جلد کتاب و ٧ کلیسای رومی و ارمنی و یک رشدیه و ٣٠ مکتب اسلامی و ٧ مکتب عیسوی و ٦ حمام و ٧ کاروانسرا و ٦٠ باب دکان و مغازه و ٦ کوره برای آجرسازی و سفال سازی و یک دارالحکومه و یک جایگاه زمستانی لشکریان در این قطعه وجود دارد. پاره ای از اجناس نیز در آنجا بعمل می آورند. مثلاً: کرباس، پارچه های آستری، حوله، قماش رنگارنگ، تیماج، و قوطی سیگار نقره و نظایر اینها. مقبره ٔ مشهور خواجه منصور عطار در این شهر است خواجه به پیر افندی سلطان معروف شده . در این خانه دیرک سبزی وجود دارد و چنین گویند که هر دیوانه ای این دیرک را دربغل گیرد شفا یابد و بهمین لحاظ در جوار آن چند باب اطاق ساخته دارالشفاء قرار داده اند. مقابر اولیای دیگر هم مانند، کسک باش سلطان، علاءالدین افندی، عبدالقادر افندی و خضر ابدال زیارتگاه میباشد. اسم باستانی این شهر باریس بوده در حال ترکیب با ادات ظرف یونانی بشکل ایس بارتیا درآمده و بقاعده ٔ تحریف اسپارته شده . لوای این شهر مرکزی را حمید نامند که نام یکی ازامرای سلجوقیه بوده است . رجوع به کلمه ٔ حمید شود. قضای اسپارته قضای مرکزی سنجاق حمید میباشد از طرف شمال بقضای اولوبورلی و از سوی مشرق بقضای اکردیر و از جانب جنوب بسنجاق انطالیه و از جهت مغرب بسنجاق بوردور محدود است و نیز نواحی کچیبورلی و سگرکند را در بر دارد. این قضا به اضافه ٔ مرکزخود و دو مرکز دو ناحیه ٔ فوق مشتمل است بر ٥٢ قریه .عدّه ٔ نفوس تمام قضا به ٤٥٠٠٠ تن بالغ شود و از این شماره فقط ٥٠٠٠ تن نصارا و بقیه مسلمانانند. در اندرون قضا ٤٥ دبستان هست و ٢٣٤٤ پسر و ١٣٤٩ دختر در این دبستانها بتحصیل مشغولند. اراضی مزروعه ٔ این قضا به ٢٥٥٣٤٠ دونم و غیر مزروعه ٔ آن ٣٦٥٧٠ دونم است . محصولات ارضیه ٔ آن عبارت است از فواکه متنوّعه، تریاک، نیل، خشخاش و غیره . (قاموس الاعلام ترکی ).