اسماعیلی

اسماعیلی .[ اِ ] (اِخ ) او راست : کتاب الصحابة. (کشف الظنون ).

اسماعیلی . [ اِ ] (اِخ ) یا اسماعیل نام انگشتری زمردین مشهور. ابوریحان در الجماهر آرد: «و وهب [المهدی ] للرشید الخاتم المعروف باسماعیل من زمردة لم یر مثلها و فیها ثقبة و طلب لها سنین ما یشابها لیسدتلک الثقبة به حتی وجده بعد حین و عمل ما یهندم فیها و احضر الصواغ و صاغوا بین یدیه خاتماً و طلی المنحوت بمصطکی لیرکبه فی ثقبةالفص فوضعه الرشید علی کفه ینظر الیه معتبراً للمشابهة بینهما فوقعت علیه ذبایة و تعلق برجلها و طارت و ذهبت به . فقال الرشید: صدق اﷲ تعالی فی قوله : ضعف الطالب و المطلوب، و لما استخلف الهادی و دخل علیه الرشید رأی الاسماعیلی فی یده فحسده علیه و اراد ان یقترن بالجبل و حین خرج من عنده اتبعه الفضل بن الربیع مع اسماعیل الاسود بان یبعث الاسماعیلی الیه و ان لم یفعل فجئنی برأسه و لحقه الربیع و اخبره بالقصة فقال : واﷲ لااعطیه الا بیدی، فرجع معه الی ان بلغا الجسر فاخرجه من اصبعه و قال یافضل ا هو الاسماعیلی ؟ قال : نعم، فرمی به فی دجلة، و طلبوه فلم یوجد الی ان استخلف الرشید و مضت من خلافته سنة و کان بالخلد یذکر ما عامله به موسی فتذکر الخاتم و امر الفضل بالغوص لطلبه فقال : یا سیدی قد طلب مراراً و انی لاظن ان قد علاه اکثر من اربع اذرع من الطین لتطاول المدة. ثم مضی الفضل بالغواصین فقال له احدهم قف موقف الرشید و ارم بمدره فی قدرالخاتم کما رمی به، ففعل و اول ما غاص الغواص فی مسقطالمدرة بعد ان قدر ما یمیل الماء به الی ان بلغ القرار، اخرج الخاتم بعینه کما هو و قرنه الرشید بالجبل کما اراد الهادی . و لم یمکن ان تبلغه المقادیر ما اراد». (الجماهر ص ٦١، ٦٢، ٦٤، ١٦٥، ١٨٧).

اسماعیلی . [ اِ ] (اِخ ) ابومعمربن ابی سعیدبن ابی بکر. وی شرف نفس را با شرف طبع و کرم ادب را با کرم نسب جمع داشت و در فقه مستولی و در شعر نیکوتصرف بود چندانکه صاحب بن عباد در وصف قصیده ای که ازو رسیده بود فصلی به پدر او ابوسعید نوشت و نسخه ٔ آن این است : و بعد فهل اتاک حدیث الاعجاب منّا و قد طلعت من ارضک فقرةالفقر و عزةالغرر و حدیقةالزهر و خلیفة المطر. تلک حسنة انتشرت عن ضؤک و غمامة نشأت بنؤک و نار قدحت بزندک و صفیحة فضل طبعت علی نقدک . و انها لقصیدة ولدنا ابی معمر عمره اﷲ تعالی ما اختار و عمر به الرباع و الدیار، خطت باقدام الاجادة و قطعت مسافةالاصابة وسعت الی کعبةالقبول و حلت حرم الامن خیرالحلول، تلبی و قد تعرّت من لباس التعمل . و تجرّدت عن غطاف التبذل . فلم تدع منسکاً من البرّ الاّقضته . و لا مشعراً من الفضل الاّ عمرته ُ و لا معرفاً من العلم الاّ شهدته . و لا محصباً من الفهم الاً حضرته . و اجتمعنا حولها و انا لاعداد جمة. و فینا واحد یقال انه أمة کانا عدیدالموسم یعظمون الشعائر و یعلقون الستائر و یحتضنون الملتزم و یلثمون المستلم . و هذا الکتاب یرد علیکم بالخبر اسرع من اللمح البارق . نعم و من اللمع الخاطف و اخف من سابق الحجیج و ان کان المثل الاعلی لبیت اﷲ العتیق فاحمد اﷲ اذ قرن فضل فتاک بفضلک و جعل فرعک کاصلک و انبت غصنک علی شجرک . و اشتق هلالک من قمرک . و اراک من ظهرک من یحذو علی نجرک و یصل فخره بفخرک . و یشید من بناءالدرایة ما اسست . و یسقی من شجرالروایة ما غرست . و از غرر اشعار ابومعمر این قصیده در باب صاحب است : ماعهدت القضیب ینهض بالحقَ- -ف ولا البدر للتمام استسرّا حبذا الطارق الذی زار وَهْناً فاعاد الظلام اذ زار فجرا ثمل العطف و هو مانال خمرا عطرالجیب و هو مامس عطرا و الحیاء الملم بالخد منه صیرفی یبدل العین اخری ضمنی ضمةالوداع فعاد الشَْ َفع منا عندالتعانق وترا و سقانی بفیه خمراً بروداً عاد بعدالفراق فی القلب جمرا ملک طوعه ُ الملوک علاء و هو طوع العفاة جاهاً و قدرا ملک انهب العروض فاضحی الَ َعرض منه علی البریة حظرا ملک لایری سوی الحمد مالا لا و لا الکنز غیر ما جرّ شکرا فاذا المحل حل ّ حل ّ غماماً و اذا النقع ثار ثار هزیرا و اذا ما افاد نحل کعبا و اذا ما افات نهنه عمرا و اذا ماسطا تطاول جهراً و اذا ما حبا تطوّل سرّا. (یتیمةالدهر چ حفنیه ج ٣ ص ٢٧٤ ببعد).