اسدی توسی | گرشاسپ‌نامه | جنگ در شب ماهتاب

شبی بد ز مهتاب چون روز پاک ز صد میل پیدا بلند از مغاک به هم نور و تاریکی آمیخته چو دین و گنه درهم آویخته زمین یکسر از سایه وز نور ماه به کردار ابلق سپید و سیاه مه از چرخ تابان چه از گرد نیل به روز آینه تابد از پشت پیل نماینده بر گنبد تیزپوی دو پیکر تو گوئی چو زرینه گوی چنان خیل پروین به دیدار و تاب که عقدی ز لؤلؤ گسسته در آب چو ترگی مه و گرد او شاد ورد چو ناوردگاه یلی در نبرد چو دریای سیمین روشن هوا زمان و زمین کرده دیگر نوا تو گفتی در ایوانی از آبنوس مه چارده بد یکی نو عروس شب قیرگونش دو زلف بخم ستاره ز گردش نثار درم یکی فرش سیمین کشیده جهان زمین زیر آن فرش یکسر نهان بپوشیده شب بر پرند سیاه یکی شعر سیمابی از نور ماه برافروخته چهر ماه از پرند در تیرگیش آسمان کرده بند چو لوح زبرجد سپهر و ز سیم ستاره برو نقطه و ماه میم درین شب سپهبد میان بست تنگ همی کرد بر نور مهتاب جنگ پیاده همی تاخت هر سو که خواست که را گرز کین زد دگر برنخاست ز بس سر که تیغش همی کرد پخش زمین کرد گلگون و مه کرد رخش بدانسان ز گرزش قضا زار شد که از پای بفتاد و بیمار شد چنان مرگ گشت از سنانش به درد که بر خویشتن نیز نفرین بکرد ز دشمن سواری به برگستوان همی تاخت مانند کوهی روان همی زد چپ و راست شمشیر تیز فکند اندر ایرانیان رستخیز سپهبد به زیر درختی به کین بد استاده، چون دید جست از کمین گرفتش دم اسپ و برجا بداشت ز بالای سر چون فلاخن بگاشت هم از باد بنداخت صد گام بیش دگر سرکشان را درافکند پیش سپه را ز هر سو پراکنده کرد ز سر هر مغاکی جراکنده کرد وز آنجا به لشگرگهش بازگشت برآسود و بد تا شب اندر گذشت چو آهخت خور تیغ زرین ز بر نهان کرد از او ماه سیمین سپر کمربست گرشاسب بر جنگ و کین نشاند از چهل سو سپه در کمین زنای نبردی برآمد خروش غو کوس در لشکر افکند جوش دمید آتش از خنجر آبگون چه آتش که تف جان بدش دود خون هوا شد چو سوکی ز گرد نبرد زمین چون پر از خون تن کشته مرد ز بس گرد بر کرد گردون چون نیل تو گفتی هوا بود پرزنده پیل همه یشک و خرطوم پیلان زند ز خشت دلیران و خم کمند چنین گفت پس پهلوان با سپاه که این بیشه بدخواه دارد پناه گریزان یکی سوی هامون کشید مگرشان از این بیشه بیرون کشید یلان سپه پشت برتافتند ز پس دشمنان تیز بشتافتند پس از دشت و که خیل ایران زمین زمین گشادند ناگه چهل سو کمین گرفتندشان در میان پیش و پس از ایشان نماندند بسیار کس چه بر مرد اسپ و چه بر اسپ مرد بد افتاده هر جای پر خون و گرد همه دل خدنگ و همه مغز خاک همه کام خون و همه جامه پاک یکی درع در بر، سر از گرز پست یکی را سر افتاده، خنجر به دست بکشتند چندان که نتوان شمرد گرفتن دیگر بزرگان و خرد گرفتار گشت انکه سالار بود چو دیدش همان گه سپهدار زود بیفکند بینی و دو گوش مرد به ده جای پیشانی‌اش داغ کرد بدو گفت رو همچنین راهجوی ز من هر چه دیدی به شاهت بگوی به تو این بدی‌ها که کردم، درست مکافات آن بد سخن‌های توست بدان گونه سالار زار و تباه همی شد، دهی پیش‌اش آمد به راه یکی پیرزن دید پالیزبان ازو خواست تا باشدش میزبان زن پیر نشناخت او را و گفت اگر خورد خواهی و جای نهفت گزارت نیارم که رز کن شیار نگویم که خاک آور اندر کوار زمانی بدین داس گندم درو بکن پاک پالیزم از خار و خو چنان کرد هر چند سالار بود که بد گسنه و سخت ناهار بود سبک جست کدبانوی گنده پیر به هم نان و خرما و کشکین و شیر بپرسید کار سپه شاه ازوی چنین گفت کای شه پژوهش مجوی من اینک چنین‌ام ز پیشت بپای نه هوش و نه گوش و نه بینی بجای و گر بازپرسی ز دیگر کسان بخوردند دی مغزشان کرکسان شه از غم در کینه را باز کرد دگر ره سپه رزم را ساز کرد